સુપર અલ નીનોનો ખતરો
પ્રશાંત મહાસાગરમાં ઝડપથી મજબૂત બની રહેલો સુપર અલ નીનો આગામી મહિનાઓમાં વૈશ્વિક હવામાન પર ગંભીર અસર ફેલાવી શકે છે. યુનિવર્સિટી ઓફ શિકાગોની ક્લાઇમેટ ઇમ્પેક્ટ લેબના નવા અંદાજ અનુસાર હાલ વિકસી રહેલું ખૂબ જ મજબૂત અલ નીનો કારણે આગામી નવ મહિના (જૂનથી ફેબ્રુઆરી) દરમિયાન વૈશ્વિક સ્તરે અસામાન્ય ગરમીથી આશરે 4.51 લાખ વધારાના ગરમીજન્ય મૃત્યુ થઈ શકે છે.
આ આંકડો સામાન્ય વર્ષના તાપમાનની સરખામણીમાં વધારાના ગરમીજન્ય મૃત્યુનો અંદાજ છે, એટલે કે આ મૃત્યુ હાલમાં થઈ ચૂક્યા નથી. ભારત સહિતનો પ્રભાવ ક્લાઇમેટ ઇમ્પેક્ટ લેબના અંદાજ પ્રમાણે ભારત માટે સપ્ટેમ્બર 2026થી ફેબ્રુઆરી 2027 દરમિયાન આશરે 15,800 વધારાના ગરમીજન્ય મૃત્યુ બની શકે છે.
અલ નીનોના અસરકારક તત્વો
રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે ભારતમાં આ અંદાજિત મૃત્યુમાંથી લગભગ અડધા ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી વચ્ચે થવાની શક્યતા છે. સંસ્થાએ ઉમેર્યું છે કે સ્થાનિક ઋતુ, મહાસાગરીય પરિસ્થિતિઓ અને અન્ય હવામાન પરિબળો આ પ્રભાવને બદલી શકે છે.
વૈશ્વિક અને ક્ષેત્રીય અંદાજ ક્લાઇમેટ ઇમ્પેક્ટ લેબે અલ નીનો સાથે જોડાયેલા વધારાના ગરમીના દિવસોના આધારે મૃત્યુદર પર તેની સંભવિત અસરનું મૂલ્યાંકન કર્યું છે. સંસ્થાના જણાવ્યા મુજબ પ્રથમ નવ મહિના દરમિયાન કુલ આશરે 4.51 લાખ વધારાના મોતનો અંદાજ છે અને આ અસર ખાસ કરીને ગ્લોબલ સાઉથમાં કેન્દ્રિત રહેવાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે.
સાહેલ ક્ષેત્ર માટે આગામી 6 મહિનામાં આશરે 66,800 વધારાના ગરમીજન્ય મૃત્યુનો અંદાજ છે. નાઇજિરિયા: 31,400, સુદાન: 17,500, નાઇજર: 10,000, ચાડ: 8,000, દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાં (ફિલિપાઇન્સ, વિયેતનામ, થાઇલેન્ડ અને કંબોડિયા) મિલીને: 19,400, ઇંડોનેશિયા: 19,300, બ્રાઝિલ: 13,300.
વિશ્વ મેટરોલોજીકલ ઓર્ગેનાઈઝેશનની આગાહી
WMO અને NOAAના અવલોકનો World Meteorological Organization (WMO)એ 3 સપ્ટેમ્બર 2026ના અપડેટમાં કહ્યું છે કે અલ નીનો પહેલેથી સ્થાપિત થઈ ગયો છે અને આગામી મહિનાઓમાં તેની તીવ્રતા વધવાની શક્યતા છે. WMOના વૈશ્વિક આગાહી કેન્દ્રોના મોડલ અનુસાર અલ નીનો ફેબ્રુઆરી 2027 સુધી ચાલુ રહી શકે એવી સંભાવના લગભગ 100 ટકા જણાવવામાં આવી છે.
WMOએ હેતલું પણ જણાવ્યું છે કે તે સત્તાવાર રીતે ‘Super El Niño’ શબ્દનો ઉપયોગ નથી કરતા અને તેને ‘very strong El Niño’ તરીકે વર્ણવે છે. NOAAની 10 સપ્ટેમ્બર 2026ની ENSO ડાયગ્નોસ્ટિક ચર્ચા પણ આ સ્થિતિને સહારે છે.
NOAA અનુસાર 2026ની ઉત્તર ગોળાર્ધની પાનખર અને શિયાળામાં ખૂબ જ મજબૂત અલ નીનો બનવાની સંભાવના 90 ટકાથી વધુ છે. NOAAનું વિશ્લેષણ કહે છે કે ઓક્ટોબરથી ડિસેમ્બર 2026 દરમિયાન 1950 પછીની અગાઉની અલ નીનો ઘટનાઓને ટક્કર આપતી ઐતિહાસિક રીતે મજબૂત ઘટના બનવાની સંભાવના 75 ટકા છે.
તૈયારી અને બચાવના પગલાં
હવામાનાત્મક ડેટા મુજબ પૂર્વીય વિષુવૃત્તીય પ્રશાંત મહાસાગરમાં સમુદ્ર સપાટીનું તાપમાન સામાન્ય કરતાં લગભગ 3 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી વધુ નોંધાયું છે અને Niño 3.4 સૂચકાંક ઓગસ્ટમાં +1.8 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી ગયો હતો.
તૈયારી અને બચાવના પગલાં ક્લાઇમેટ ઇમ્પેક્ટ લેબે સૂચવ્યું છે કે વહેલી ચેતવણી વ્યવસ્થા, કૂલિંગ સેન્ટર્સ અને બહાર કામ કરતા લોકો માટે સુરક્ષા જેવા પગલાંથી હજારો જીવ બચાવી શકાય છે. સંસ્થાનાં જણાવ્યા મુજબ એવી તૈયારી, આરોગ્યસંકુલ પ્રણાલીઓ અને સંવેદનશીલ વર્ગોની સંરક્ષણ વ્યવસ્થાઓ ગ્લોબલ સાઉથમાં ખાસ જરૂરિયાત બની શકે છે કારણ કે અંદાજ મુજબ અસર ત્યાં વધુ કેન્દ્રિત રહેશે.
અવગતિયતમાં આગાહીઓ અને તણાવ વધતી રહેવાની સંભાવનાઓને ધ્યાનમાં લઇને આગામી મહિનાઓમાં ગરમી, વરસાદની અનિયમિતતા, દુષ્કાળ અને પૂર જેવા હવામાન જોખમો પર નજીકથી નજર રાખવી જરૂરી રહેશે.