મનપાનો વેરો બચાવવા ‘સરનામાનું ખેલ’
ગુજરાતમાં કાર માલિકો મહાનગરપાલિકાનો આજીવન વાહનવેરો બચાવવા કાગળ પર સરનામું મહાનગરપાલિકાની હદની બહાર બતાવી રજીસ્ટ્રેશન કરાવી રહ્યા છે. આ પ્રથા અમદાવાદ અને અન્ય શહેરોમાં જોવા મળી રહી છે. રજિસ્ટ્રેશન કર્યા બાદ માત્ર રૂ. 550 ભરી સરનામું પાછું મનપાની હદવાળા મૂળ સરનામે બદલી લેતા હોવાથી મહાનગરપાલિકાઓને વાર્ષિક લગભગ રૂ. 100 કરોડ જેટલું નુકસાન થવા નો અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો છે.
અહેવાલ અનુસાર રાજ્યમાં નોન-ટ્રાન્સપોર્ટ જાતિના વાહન ખરીદી અને લોનની પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે મહાનગરપાલિકાની હદમાં થાય છે, પરંતુ કાગળ પર ખરીદીનું સરનામું હદની બહારનું દર્શાવવામાં આવે છે. પરિણામે આરટીઓમાં રજિસ્ટ્રેશન વખતે મનપાનો આજીવન વાહનવેરો લાગતો નથી અને શહેરની વેરા આવક ગુમાવે છે.
મ્યુનિસિપાલિટી નોન-ટ્રાન્સપોર્ટ વાહનો પર વાહનની બેઝિક કિંમતના 1.5 થી 3 ટકા સુધી આજીવન વાહનવેરો વસૂલે છે; ઉદાહરણ તરીકે રૂ. 10 લાખની કાર પર સામાન્ય રીતે રૂ. 22,500 વેરો ભરવો પડે છે. તે મુજબ કાર જેટલી મોંઘી હોય તેની બચતની લાલચ વધુ હોય છે.
વાહન માલિક રજિસ્ટ્રેશન વખતે આરટીઓમાં મનપાની વેરા પાવતી રજૂ કરે છે. કેટલીક વખત માલિકનું આધારકાર્ડ અથવા અન્ય આધારદાર ડોક્યુમેન્ટ મનપાની હદો બહારનું હોય અને તે સરનામો રજીસ્ટ્રેશન માટે રજૂ કરાય છે. જેઓ પાસે હદ બહારનું પોતાનું ઘર ન હોય તેઓ ભાડા કરારના દસ્તાવેજો ભાડે તૈયાર કરી સમર્પિત કરતા હોવાનું પણ અહેવાલમાં દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
રજીસ્ટ્રેશન પછી આરટીઓમાં માત્ર રૂ. 550 ની ફી ભરી સરનામું બદલાવવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરીને માલિકો વાહન શહેરમાં જ ચલાવતા હોવા છતાં મનપાને વેરો ચૂકવતા અટકળ પડે છે. ડીલરો, એજન્ટો અને સરકારી વિભાગોની ભૂમિકા અહેવાલમાં કહેવામાં આવી છે કે મોટાભાગે ડીલરો ખરીદી વખતે મનપાનો વેરો ઉમેરી લેતા નથી અને ઘણીવાર જાતે જ વોર્ડ ઓફિસમાં વેરાની ભરપાઈ કરે છે.
અહેવાલ અનુસાર સરકારી વિભાગો અને ડીલરો કાયદાની છટકબારીથી વાકેફ છે અને આ મામલામાં સંકલનનો અભાવ જોવા મળ્યો છે. આંકડા અને નાણાકીય અસર અહેવાલ મુજબ રાજ્યમાં દર વર્ષે લગભગ 3.50 લાખ નવી કારનું રજીસ્ટ્રેશન થાય છે. તેમાંથી આશરે 50,000 કારના માલિકો આવો પ્રયોગ કરતા હોય એવી ચર્ચા છે.
ઉદાહરણ રૂપે જો રૂ. 10 લાખની કાર પર સરેરાશ 2 ટકા વેરો ધારણી ગણાય તો પ્રતિ કાર સરેરાશ રૂ. 20,000 બની જાય છે; આ પ્રમાણે 50,000 કાર માટે વાર્ષિક કુલ રકમ રૂ. 100 કરોડ થાય છે. અહેવાલે નોંધ્યું છે કે આ ગણતરી રૂ. 10 લાખની સામાન્ય કારની કિંમત પર આધારિત છે અને કારોની કિંમતે વધારો થતાં વાસ્તવિક નુકસાન વધુ હોઈ શકે છે.
સરકારી ઉકેલ અને સૂચનો
આઈ.ટી.ઓ અને કોર્પોરેશન દ્વારા ઉકેલ સૂચનો મ્યુનિ. કોર્પોરેશનના અધિકારીએ જણાવ્યુ છે કે આરટીઓમાં સરનામું બદલવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરતી વખતે કોર્પોરેશનની વેરા પાવતી ફરજિયાત બનાવવી જોઈએ. અન્ય બાજુ આરટીઓના અધિકારીનું કહેવું છે કે મોટર વ્હીકલ એક્ટ મુજબ જે દસ્તાવેજ વાહન માલિક રજૂ કરે છે તેના આધારે સરનામું ટ્રાન્સફર થાય છે.
અહેવાલમાં જણાવ્યું છે કે સરકારી વિભાગોમાં સમન્વયની અછત અને કાયદાની છટકબારીને કારણે સરકારની તિજોરીને વિશાળ નુકસાન થતું હોય છે. આ વર્ષે રજીસ્ટ્રેશનની સંખ્યાઓ આ વર્ષે કુલ 3.04 લાખ કારનું રજીસ્ટ્રેશન નોંધાયું છે. શહેરવારા આંકડાઓ: અમદાવાદ – 36,478, રાજ્યના અમદાવાદ પૂર્વ – 14,877, સુરત – 28,498, વડોદરા – 23,576, રોજકોટ – 20,408, ગાંધીનગર – 18,146. નોંધ: આ સંખ્યા 15 ઓગસ્ટ સુધી રજિસ્ટ્રેશન થયેલા વાહનોની છે.