ભારતીય શેરબજારમાં કડાકો
ભારતીય શેરબજારમાં છેલ્લા 8 અઠવાડિયાથી સતત કડાકા ચાલતા રોકાણકારોના આશરે ₹26 લાખ કરોડ ધોવાઈ ગયા છે. સેન્સેક્સ અને નિફ્ટી હાલ 25 વર્ષના સૌથી લાંબા મંદીના ચક્રમાં ફસાયા છે. 2 ઑક્ટોબરે શેરબજાર ગાંધી જયંતીના કારણે બંધ રહ્યું, જ્યારે 1 ઑક્ટોબરને સેન્સેક્સ 570 પોઈન્ટ ઘટીને 71,909 અને નિફ્ટી 198 પોઈન્ટ ઘટીને 22421 પર બંધ થયા હતા.
આંકડાકીય સ્થિતિ અને માર્કેટનું ધોવાણ છેલ્લા 8 અઠવાડિયાની સતત મંદીમાં નિફ્ટી કુલ 8.7 ટકા (2149 પોઈન્ટ) અને સેન્સેક્સ 8.4 ટકા (6590 પોઈન્ટ) તૂટ્યા છે. BSE લિસ્ટેડ કંપનીઓની કુલ માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન લગભગ ₹26 લાખ કરોડ ઘટીને ₹467 લાખ કરોડની નીચે સરકી ગઈ છે. માત્ર છેલ્લા સપ્તાહમાં જ નિફ્ટીમાં 3.1 ટકાનું અને સેન્સેક્સમાં 2.7 ટકાનું ગાબડું નોંધાયું હતું.
વિદેશી અને ઘરેલા રોકાણકારોનું દબાણ
પ્રવાહ અને અસર અહેવાલો મુજબ સૌથી મોટું દબાણ વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FII/FPI) ની દૂર વેચવાલીનું રહ્યું છે. ગત ચાર કારોબારી સત્રોમાં વિદેશી ફંડોએ કુલ ₹34965 કરોડ પાછા ખેંચ્યા છે અને ફક્ત 1 ઑક્ટોબરે FII એ ભારતીય શેરબજારમાંથી ₹9484 કરોડના શેર વેચી મુક્યા હતા. સપ્ટેમ્બર મહિનામાં FPI ની કુલ ઇક્વિટી વેચવાલી ₹46000 કરોડ રહી હતી.
સામાન્ય રીતે બજારને ટેકો આપનારા ઘરેલા સંસ્થાકીય રોકાણકારો (DII) એ 1 ઑક્ટોબરે બજારમાં ₹10042 કરોડની ખરીદી કરી હતી, પરંતુ તે વિદેશી વેચવાલીના દબાણ સામે પૂરતી સાબિત ન થઈ.
મુખ્ય કારણો અને બજાર પર અસર
FII વેચવાલી: વિદેશી સંસ્થાઓની મોટી વેચવાલીએ શેરબજાર પર સીધો દબાણ બનાવ્યો છે. યુએસ બોન્ડ યીલ્ડનો ઉછાળો: અમેરિકામાં 10 વર્ષના ટ્રેઝરી બોન્ડની યીલ્ડ વધીને 5.33-5.34% ની ઉચ્ચતમ સપાટીએ પહોંચી છે — આ 2022 પછીનું સર્વોચ્ચ સ્તર ગણાય છે. ઊંચા શેરવિત્તિય યીલ્ડના કારણે વિદેશી રોકાણકારો જોખમી ઇક્વિટી માર્કેટમાંથી નાણાં પાછા ખેંચીને ડેબ્ટ સેક્ટરમાં રાખી રહ્યા છે.
ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતે વધારો: બ્રેન્ટ ક્રૂડ વિશ્વબજારમાં ફરીથી લગભગ 100 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયો છે, જે આયાત વધતા ભારતના ચલત ખાતા પર દબાણ વધારી શકે છે. રૂપિયાનો અવમૂલ્યન: ડોલર સામે રૂપિયો 0.5% ઘટીને 96.31 ના બે મહિનાના નીચલા સ્તરે આવી ગયો છે, જેના કારણે વિદેશી રોકાણકારો માટે ડોલર રિટર્ન પર નુકસાન સર્જાય છે.
આઈતિહાસિક તુલના અને આગામી મુદ્દાઓ
વિશિષ્ટ નોંધ અને અનુસંધાન મુજબ વર્તમાન મંદીનો ગાળો વર્ષ 2020 ના کووિડ ક્રેશ અને 2008 ની વૈશ્વિક આર્થિક મંદી (Global Financial Crisis) કરતા વધુ લાંબો દેખાઈ રહ્યો છે. આવનારા દિવસોમાં રોકાણકારો નીચેના ચાર મુદ્દાઓ પર ધ્યાન રાખશે: વિદેશી રોકાણકારોએ વેચવાનું બંધ કર્યું કે નહીં? અમેરિકન બોન્ડ યીલ્ડ કઈ દિશામાં આગળ જાય છે? ક્રૂડ ઓઈલની કિંમત 100 ડોલરના આજુબાજુ રહેશે કે ઘટાડો થશે? ડોલર સામે રૂપિયો મજબૂત થાય છે કે વધુ તૂટે છે?