ડબ્બા ટ્રેડિંગ અને પ્રાઈમરી માર્કેટ
મુંબઈમાં પ્રાઈમરી માર્કેટની આડમાં ગેરકાયદેસર સિન્ડિકેટ સક્રિય હોવાનાં અહેવાલ છે. અહેવાલ મુજબ, આ સિન્ડિકેટ ફેક ગ્રે માર્કેટ પ્રીમિયમ અને ડબ્બા ટ્રેડિંગ જેવી ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા રિટેલ રોકાણકારોને ફસાવે છે. કમિશન એજન્ટો અને ફેક એપ ઓપરેટરો દ્વારા ઊંચા પ્રીમિયમ બતાવી રિટેલ રોકાણકારોને આઈપીઓમાં અરજીઓ કરવા લલચાવવામાં આવે છે.
SMEs IPOમાં શેર લાગવા પર અરજી દીઠ 25-50 હજારની લાલચ આપી રોકડ લેતી-દેતી કરી દેવાતી હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. સિન્ડિકેટ કેવી રીતે કાર્યરત છે? અહેવાલ અનુસાર, આ સિન્ડિકેટ કમિશન ધોરણે નકલી એપ્સ પર ફેક પ્રીમિયમ છાપવાનું શરૂ કરે છે. ફેક એપ ઓપરેટરો તથા પ્રમોટરોની મીલિભાગતથી ઊંચા પ્રીમિયમ બતાવી શ્રેષ્ઠ દેખાવ બનાવવામાં આવે છે અને તે જોઈને રિટેલ રોકાણકારો અરજીઓ કરવા આગળ વધે છે.
SME આઈપીઓમાં રોકડ લલચાવવાની રીત
અહેવાલ મુજબ, SME આઈપીઓમાં શેર લાગવાના બદલે અરજીઓ પર મૌખિક રીતે રકમ આપી દેવાની વચનબદ્ધતા આપવામાં આવે છે. ખાસ કરીને કહેવામાં આવે છે કે જો શેર લાગ્યા તો અરજી પ્રત્યે 25-50 હજાર રકમ ચૂકવવામાં આવશે તેવી લાલચ આપી વિવિધ લોકોને રોકડમાં લેતી-દેતી કરાવવામાં આવે છે. આથી કેટલીક વ્યક્તિઓને લાભની ખાતરી આપીને અનેક રિટેલ રોકાણકારોને આ જાળમાં ફસાવવામાં આવે છે.
ગ્રે માર્કેટ પ્રીમિયમનો વાસ્તવિક પરિપ્રેક્ષ્ય અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે આઈપીઓ પૂર્વે ગ્રે માર્કેટમાં બતાવવામાં આવતા ફેક પ્રીમિયમ ઇશ્યૂ ખુલતા સમયે ઘટી જાય છે અને ઘણા કિસ્સામાં ઇશ્યૂ બંધ થવા સમયે ડિસ્કાઉન્ટ અને ઉલટા રુઝાણ પણ જોવા મળે છે. આ પ્રક્રિયામાં પ્રમોટરોને જરૂરી મૂડી મળે છે અને ઓપરેટરોને ઊંચા કમિશન મળે છે, જ્યારે રિટેલ રોકાણકારો શેર ફસાઈ જતા નાણાકીય નુકસાન ઉઠાવે છે, એમ અહેવાલ સૂચવે છે.
નિયામક પગલાં અને જોખમ
અહેવાલમાં ઉલ્લેખ છે કે નિયમનકારી તંત્ર વર્ષોથી ડબ્બા ટ્રેડિંગના પ્રકરણને કાબૂમાં કરવા માટે પગલાં લઈ રહ્યું છે. જોકે હાલમાં આઈપીઓ મારફતે પ્રાઈમરી માર્કેટમાંથી વિશાળ રકમ એકત્ર થાય છે અને રેકોર્ડ મૂડી એકત્રિત થવાના પરિસ્થિતિમાં, પ્રિ- અને પોસ્ટ-આઈપીઓ ફોર્મનાં નામે ચાલતા ગેરકાયદેસર કારોબારોને પણ કાબૂમાં લેવા જરૂરિયાત વધુ પ્રસન્ન થઇ ગઈ છે. અહેવાલમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે જો આ દૂષણને દૂર ન કરવામાં આવે તો ઘણા રોકાણકારો પ્રાઈમરી માર્કેટની તેજી દરમિયાન ફસાય ગયા અને બજારમાં રોકાણકારોનો વિશ્વાસ ખોવાઈ શકે છે.