નેપાળમાં લેંગટાંગ લિરુંગ પર્વતના ઉત્તરીય ભાગે ભોટે કોશી ઉપપ્રણાળી તરફ આવેલા ગ્લેશિયરની નીચેની ચૂકડીખંડતૂટી પડતાં ભયંકર પૂર આવ્યો છે. ઘટના આશરે 5,200 મીટરની ઊંચાઈ પાસે બની જ્યાંથી ગ્લેશિયરના નીચલા ભાગનો એક મોટો ભાગ લગભગ 1,200 મીટર ની ઉંચાઈથી નીચે થાળીમાં ધસી ગયો. પૂરનાં પ્રવાહને કારણે ઇમારતો, આખા ગામો, રસ્તાઓ અને પુલો પ્રભાવિત થયા છે; આશંકા અનુસાર અત્યાર સુધી 165 લોકોના મોત નીપજ્યા છે અને 1000થી વધુ લોકો ગુમ જાહેર થયા છે. રાહત અને બચાવ કામગીરી શરૂ છે.
ઘટનાની વિગત
પ્રારંભિક માહિતીમાં જણાવાયું છે કે લેંગટાંગ લિરુંગના ઉત્તરીય ભાગમાં આવેલા ગ્લેશિયરની નીચેની ભૂસ્ખલન-ચુકડી તૂટતા મોટી માત્રામાં બરફ, ખડકો અને કાટમાળ નીચે ખસીને લહેન્ડે ખોલા નદીમાં ખસીને એક કાળજીપ્રેરક નદીનિબંધ બનાવ્યો. આ અસ્થાયી બંધ તૂટતા પાણી, કાદવ અને ખડકનો વિશાળ પ્રવાહ નીચેની તરફ ધસી આવ્યો.
નદીબંધ અને ડાઉનસ્ટ્રીમ અસર
લહેન્ડે ખોલા તિબેટમાં ઉત્પન્ન થતાં એક ઉપનદી છે અને તે રાસુવા-ગઢીની નજીક તિમુર ઉપર ભોટે કોશી નદીમાં જોડાય છે. ગ્લેશિયરના પતનથી ઉત્પન્ન થયેલ કાટમાળ અને બરફનો પ્રવાહ ભોટે કોશીને જંપાવવામાં આવ્યો અને તે પ્રવાહ ત્રીશુલી નદી સુધી ફેલાયો, જેના કારણે નુવાકોટ અને ધાડિંગ જેવા ડાઉનસ્ટ્રીમ વિસ્તારોને અસર પહોંચી છે. કેટલાક સ્થાનોએ ત્રિશુલી નદીમાં પાણીનું સ્તર માત્ર 30 મિનિટમાં 7 થી 9 મીટર વધ્યું હોવાનું નોંધાયુ છે.
સેટેલાઇટ દૃશ્યો અને પ્રારંભિક વિશ્લેષણ
પ્લેનેટ લેબ્સે ઘટનાનો પહેલાં અને બાદના સેટેલાઇટ ફોટા પ્રકાશિત કર્યા છે અને તેનાં પ્રારંભિક વિશ્લેષણ મુજબ બરફ અને ખડકના હિમપ્રપાતથી લહેન્ડે નદીમાં કાટમાળ ભરેલો પૂર આવ્યો હોવાનું જણાયું છે. નેપાળની રાષ્ટ્રીય આપત્તિ જોખમ ઘટાડો અને વ્યવસ્થાપન સત્તામંડળ (NDRRMA) એ પ્લેનેટ લેબ્સની સેટેલાઇટ છબીઓના આધારે જણાવ્યું છે કે ઘટના રાસુવાગઢી સરહદ ક્રોસિંગથી આશરે 20 કિલોમીટર ઉત્તરપૂર્વમાં નેપાળ-ચીન સરહદ પર બની હતી. NDRRMA દ્વારા જારી ટ્વિટ્સ અહીં ઉપલબ્ધ છે: https://x.com/NDRRMA_Nepal/status/2092584620248408106 અને https://x.com/NDRRMA_Nepal/status/2092619832588173585.
કારણ અંગેનું નિષ્ણાત વર્તન અને ચીનની વ્યાખ્યા
નિષ્ણાતોનું પ્રાથમિક તારણ છે કે આ પૂરનું મુખ્ય કારણ ભૂકંપ ન હોવામાં આવી શકે છે, પરંતુ ઊંચાઈ પરથી ગ્લેશિયરની તૂટી પડવાની ઘટના અને તે સાથે જોડાયેલ હિમપ્રપાત અને ભૂસ્ખલન રહ્યું છે. ચીની બાજુએના રિપોર્ટમાં ગ્લેશિયરના પતનની પાછળને કારણ તરીકે નેપાળ બાજુનો ભૂકંપ પણ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. ચીનના રાજદૂત ઝાંગ માઓમિંગે નેપાળી ન્યૂઝ ચેનલને કહ્યું છે કે આ મુશ્કેલ સમયમાં ચીન નેપાળની સાથે મજબૂત રીતે ઊભું છે.