અભ્યાસનો સારાંશ
નવી વૈજ્ઞાનિક સ્ટડી મુજબ ગ્રીનલેન્ડ અને અન્ટાર્કટિકા વચ્ચે 1979થી 2023 સુધીમાં મળીને અંદાજે 11.3 લાખ કરોડ ટન એટલે કે 11,309 અબજ ટન બરફ ગુમાયો છે. આ બરફના નુકસાને વૈશ્વિક સરેરાશ સમુદ્ર સપાટીમાં આશરે 31.4 મિલીમીટર એટલે કે 3.14 સેન્ટિમીટરનો વધારો કર્યો છે.
અભ્યાસની વિગતો
અભ્યાસ 16 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ Scientific Data જર્નલમાં પ્રકાશિત થયો છે અને તેનું નેતૃત્વ નોર્થમ્બ્રિયા યુનિવર્સિટીની ઇનેસ ઓતોસાકાએ કર્યું છે. અભ્યાસનો હેતુ અને ડેટા સ્ત્રોત આ અભ્યાસ IMBIE (Ice Sheet Mass Balance Inter-comparison Exercise) સાથે સંકળાયેલું હતું. સંશોધકોએ 27 સેટેલાઇટ મિશનમાંથી મળેલા ડેટા અને 42 સ્વતંત્ર સર્વેનો વિશ્લેષણ કર્યો છે.
ગ્રીનલેન્ડ અને અન્ટાર્કટિકાનો બરફ ગુમાવવાનો હિસાબ
પ્રારંભિક Landsat અવલોકનો ઉપરાંત CryoSat, Sentinel અને GRACE જેવા આધુનિક સેટેલાઇટ મિશનના માપનોને એકસાથે જોડીને લાંબા સમયગાળાના રેકોર્ડોનું વિલય કરવામાં આવ્યું છે. જીલ્લાશ—the વિભાજન અભ્યાસ દર્શાવે છે કે 1979થી 2023 દરમિયાન બંને બરફીલા પ્રદેશોનો કુલ નુકસાનમાં ગ્રીનલેન્ડનો હિસ્સો વધુ રહ્યો છે. ગ્રીનલેન્ડે 1972થી 2023 વચ્ચે આશરે 6,215 અબજ ટન બરફ ગુમાવ્યો છે, જ્યારે અન્ટાર્કટિકાએ 1979થી 2023 દરમિયાન આશરે 4,780 અબજ ટન બરફ ગુમાવ્યો છે.
નુકસાનના કારણો
અન્ટાર્કટિકાના બરફ નુકસાનમાં પશ્ચિમ અન્ટાર્કટિકા મુખ્ય ફેક્ટર તરીકે દેખાય છે. નુકસાનના કારણો અને ગ્લેશિયરોની ભૂમિકા અભ્યાસ મુજબ બરફના કુલ નુકસાનમાં લગભગ 84 ટકા ફાળો ગ્લેશિયરોની વધતી ગતિને જવાબદાર હોવાનું આંકડાઓ બતાવે છે, જ્યારે બાકીના લગભગ 16 ટકા માટે સપાટી પર બરફના સંતુલનમાં થયેલો ઘટાડો જવાબદાર ગણવામાં આવ્યો છે.
ગરમ થતા સમુદ્રી પાણીનો પ્રભાવ
સંશોધકો કહે છે કે ગરમ થતા સમુદ્રી પાણીથી બરફની ચાદરાના નીચેના અને કિનારાના ભાગો પ્રભાવિત થાય છે, જેના કારણે કેટલાક ગ્લેશિયરો ઝડપથી સમુદ્ર તરફ આગળ વધે છે અને સીધા સમુદ્રમાં વધુ બરફ પહોંચે છે—આને અભ્યાસમાં ‘ડાયનેમિક ઇમ્બેલન્સ’ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યું છે.
વૈશ્વિક સમુદ્ર સપાટીનો વધારો
સમુદ્રી સપાટીની વધારો અને માનવ અસરનો અંદાજ 1979થી 2023 દરમિયાન ગ્રીનલેન્ડ અને અન્ટાર્કટિકાથી થયેલા બરફના નુકસાનનો અનુમાન લગાવવા પર વૈશ્વિક સમુદ્ર સપાટી આશરે 31.4 મિલીમીટર વધ્યું છે; તેમાં ગ્રીનલેન્ડનો ફાળો લગભગ 18.1 મિલીમીટર અને અન્ટાર્કટિકાનો ફાળો 13.3 મિલીમીટર છે.
ભવિષ્યની સંભાવનાઓ
ESAના જણાવ્યા મુજબ બંને ધ્રુવીય બરફ ચાદરો મળીને વૈશ્વિક સમુદ્ર સપાટી વધારામાં અંદાજે ચોથા ભાગનો ફાળો આપતા હોય છે. આ અંદાજ જોખમના મૂલ્યાંકનને દર્શાવે છે અને ચોક્કસ અસરગ્રસ્ત લોકોની સીધી ગણતરી નથી. સમયગાળો અને તાજા રુઝાનો અવલોકન સ્ટડીમાં જણાવેલ છે કે 1990ના દાયકાથી બરફની ચાદરોમાં નુકસાનની ગતિમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.
તાજેતરના વર્ષોમાં પરિવર્તન જોવા મળ્યા છે: 2020થી 2023 દરમિયાન અન્ટાર્કટિકામાં બરફના નુકસાનની સરેરાશ ગતિમાં ઘટાડો નોંધાયો હતો, અને ખાસ કરીને પૂર્વ અન્ટાર્કટિકામાં 2022 અને 2023 દરમિયાન અસામાન્ય હિમવર્ષા થઈ હોવાને કારણે ત્યાં બરફનો જથ્થો વધારો થયો હતો, જેના કારણે પશ્ચિમ અન્ટાર્કટિકામાં ચાલી રહેલા નુકસાનની અસર કેટલીક રીતે સંતુલિત થઈ.
સંશોધકો કહે છે કે આ ટૂંકા ગાળાના ફેરફારોને લાંબા ગાળાના બરફ ઘટાડાની દિશામાં કોઈ કાયમી પલટો તરીકે જોતા નથી અને તેથી લાંબા ગાળાના સેટેલાઇટ અવલોકનોને વધુ મહત્વ આપવામાં આવી રહી છે. સ્ટડીનો મુખ્ય સંદેશ એ છે કે ધ્રુવીય બરફમાં થતા ફેરફારોને સમજવા માટે લાંબા ગાળાના સેટેલાઇટ અવલોકનો અત્યંત આવશ્યક છે, અને ગ્લેશિયરોની વધતી ગતિને ધ્યાનમાં રાખીને ગરમ થઈ રહેલા મહાસાગરો અને બરફ–સમુદ્રની પરસ્પર ક્રિયાઓ પર ખાસ નજર રાખવી જરૂરી બની છે.