કેન્દ્રનો પ્રસ્તાવ
કેન્દ્રિય આરોગ્ય મંત્રાલયે પશુઓમાં વપરાતી ‘કાબીક્સીપેનિસિલિન્સ’ અને ‘ફોસ્ફોનિક એસિડ ડેરિવેટિવ્ઝ’ એન્ટીબાયોટિક્સ અને તેના ફોર્મ્યુલેશન પર પ્રતિબંધ મૂકવા માટે ડ્રાફ્ટ નોટિફિકેશન બહાર પાડ્યું છે. મંત્રાલયે જણાવ્યું છે કે આ દવાઓના અતિશય વપરાશથી પશુઓમાં એન્ટીમાઈક્રોબાયલ રેઝિસ્ટન્સ વધે છે અને તે દૂધ તથા માંસ મારફતે માનવને પ્રવેશીને ગંભીર સ્વાસ્થ્ય જોખમ ઊભા કરી શકે છે.
WHOની ભલામણ
આ પ્રસ્તાવ વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO)ની ભલામણોને અનુરૂપ છે. ડ્રાફ્ટ નોટિફિકેશન અને નિર્ણય પ્રક્રિયા મંત્રાલયે આ પગલાંને ડ્રાફ્ટ નોટિફિકેશનના રૂપમાં જાહેર કર્યું છે અને સૂચન્યું છે કે આ દવાઓના અને તેમના ફોર્મ્યુલેશનોના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ લગાડવા સંબંધિત નિયમનાત્મક વિકલ્પો પર વિચાર કરવામાં આવી રહ્યા છે.
પશુઓમાં ઉપયોગ અને જોખમો
‘કાબીક્સીપેનિસિલિન્સ’ અને ‘ફોસ્ફોનિક એસિડ ડેરિવેટિવ્ઝ’ પશુઓમાં બેક્ટેરિયાના સંક્રમણોની સારવાર માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે. નોટમાં ઉલ્લેખ છે કે ખાસ કરીને ઈ-કોલીના સંક્રમણો, દૂધાળા પશુઓના આંચળની સોજ (માસ્ટાઇટિસ) અને શ્વાસનળીના રોગોની કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં આ દવાઓ વપરાતી જોવા મળે છે.
દૂધ અને માંસ દ્વારા માનવ પર પડતા પ્રભાવ
નોટિફિકેશનમાં જણાવાયું છે કે આ દવાઓના ઘટકો પશુઓના શરીરમાં અને તેમના માંસ તથા દૂધમાં ચોક્કસ સમય સુધી જળવાઈ રહે શકે છે. જો તે દૂધ અથવા માંસ યોગ્ય કાળજી વિના માનવ વપરાશમાં આવે તો દવાના અવશેષો માનવ શરીરમાં પ્રવેશીને ત્યાંના બેક્ટેરિયાઓમાં ખાસ કરીને એન્ટીબાયોટિક્સ સામે પ્રતિકાર ક્ષમતા વિકસાવી શકે છે.
અન્ય જોખમો
પાસેલાંચિત જણાવ્યા પ્રમાણે, પેનિસિલિન જૂથની દવાઓના અગ્રણાં ધરાવતું દૂધ સંવેદનશીલ વ્યક્તિઓમાં ત્વચા પર લાલ ચકામા, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અથવા એનાફિલેક્સિસ જેવી ગંભીર એલર્જિક પ્રતિક્રિયાઓ પણ લઈ આવી શકે છે.
અંતિમ નોંધ
WHOની ભલામણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય પરિપ્રેક્ષ્ય અનુસાર, આ બંને દવાઓને માનવ આરોગ્ય માટે મહત્વની કેટેગરીમાં સ્થાન અપયું છે અને સંસ્થાની ભલામણ અનુસાર માનવ આરોગ્યની રક્ષા માટે પ્રશાસનાત્મક નિયંત્રણ કરવાના ઉત્પાદનો પર કડકતા લેવાની જરૂરિયાત રજૂ થઇ છે. નોંધનીય છે કે ગત વર્ષે 23 સપ્ટેમ્બરે મંત્રાલય દ્વારા પશુઓમાં 34 એવિમાઇક્રોબાયલ્સના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો અને યુરોપિયન યુનિયનના દેશો દ્વારા લેવામાં આવેલા પગલાંઓને ધ્યાનમાં રાખીને હવે આ નવો પ્રસ્તાવ મુકાયો છે.