TRAIના નવા નિયમો
ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (TRAI) દ્વારા 21 સપ્ટેમ્બર પર બહાર પાડવામાં આવેલા નવા નિયમો મુજબ હવે તમામ ટેલિકોમ કંપનીઓએ એવા રિચાર્જ પ્લાન ઓફર કરવા ફરજીયાત રાખવામાં આવ્યા છે કે જેમાં માત્ર વોઈસ (કોલિંગ) અને SMS સેવાઓનો સમાવેશ થાય અને તેમાં ડેટા શામેલ ન હોય. TRAIએ આ નિયમો ‘ટેલિકોમ કન્ઝ્યુમર્સ પ્રોટેક્શન (તેરમો સુધારો) રેગ્યુલેશન્સ, 2026’માં સામેલ કર્યા છે.
નવા નિયમોના મુખ્ય મુદ્દા
સર્વાસ્ટરે એવી માંગ કે કંપનીઓએ એવા રિચાર્જ પ્લાન આપવાનું શરૂ કરવું જરૃરી છે જેમાં ફક્ત વોઇસ અને SMS સુવિધા હોય; આ પ્લાનોમાં ડેટા સમાવિષ્ટ ન થાય. કંપનીઓએ 30 દિવસ કે તે કરતા ઓછી વેલિડિટી ઇચ્છતા ગ્રાહકો માટે આવા ડેટા-મુક્ત પ્લાન ઉપલબ્ધ કરાવવા પડશે અને તે પ્લાનમાં દર મહિને એક નિશ્ચિત તારીખે રિન્યૂ થવાનો વિકલ્પ હોવો આવશ્યક છે. તેઓએ ઓછામાં ઓછો એક એવો પ્લાન ઓફર કરવો પણ ફરજીયાત બનાવવામાં આવ્યો છે જેની વેલિડિટી 30 દિવસથી વધુ હોય, જેથી લાંબી વેલિડિટી ઈચ્છતા ગ્રાહકોને પણ ડેટા-મુક્ત વિકલ્પ મળી રહે.
TRAIએ આવાં ડેટા-મુક્ત પ્લાનોની કિંમત વ્યાજબી રાખવાની હિદાયત કરી છે જેથી તે ડેટા ધરાવતા પ્લાનોની તુલનામાં સસ્તા હોય. સાથે જ, નવા નિયમ હેઠળ ટેલિકોમ ઓપરેટરો માટે વોઇસ, SMS અને ડેટા સેવાઓ માટે 30 દિવસ કે તેથી ઓછી માન્યતા ધરાવતા અનેક ટૂંકા ગાળાના ‘સ્પેશિયલ ટેરિફ વાઉચર’ (STVs) રજૂ કરવાનું ફરજીયાત કરવામાં આવ્યું છે.
નિશ્ચિત રિન્યુઅલ તારીખવાળા પ્લાનો માટે TRAIએ જણાવ્યું છે કે જો કોઈ ચોક્કસ મહિનામાં પ્રતિ નિશ્ચિત તારીખ હાજર ન હોય (ઉદાહરણ તરીકે 31મી), તો તે મહિનાનો છેલ્લો દિવસ — એટલે કે 30મી અથવા 28મી/29મી — રિન્યુઅલ તારીખ ગણવામાં આવશે.
પાછળનું કારણ અને નિયમની જરૂરિયાત TRAIના નિરીક્ષણ અનુસાર 2024માં ’12મા સુધારા’ના અમલીકરણ પછી કેટલીક ટેલિકોમ કંપનીઓએ ફક્ત કોલિંગ માટેના પેક રજૂ કરી રૂંવામાં પણ તેને લાંબા ગાળાની માન્યતા સુધી મર્યાદિત રાખ્યા હતા. આ વ્યૂહાત્મક મર્યાદા કારણે ઓછી આવક ધરાવતા ગ્રાહકો માટે એવા પેક ખરીદવા મુશ્કેલ બની ગયા હતા. આ સમસ્યાના નિવારણ માટે TRAIએ વધુ કડક નિયમ રજૂ કર્યા છે.
આ નિર્ણયથી ખાસ કરીને એવા ગ્રાહકોને લાભ થશે જે ઓછા અથવા બિલકુલ ડેટા વાપરતા નથી — ખાસ કરીને વૃદ્ધ વપરાશકર્તાઓ અને ઓછી આવક ધરાવતા ગ્રાહકો. તેઓ હવે બિનજરૂરી ડેટા ધરાવતા મોંઘા પ્લાનો માટે મજબૂર નહીં રહેતા અને પોતાની જરૂરિયાત અને બજેટ મુજબ ડેટા-મુક્ત વિકલ્પ પસંદ કરી શકશે.
ડ્રાફ્ટ પર પ્રતિસાદ TRAIએ જણાવ્યું છે કે આ નિયમોના ડ્રાફ્ટ અંગે જનતા તરફથી કુલ 1,132 પ્રતિભાવો મળ્યા હતા અને તેના આધારે અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.