શાહપુરની માતાજીની દિવાળી પરંપરા
અમદાવાદના શાહપુર વિસ્તારમાં આવેલી વનમાળી વાંકાની પોળમાં આશરે 150 વર્ષથી એક અનોખી ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક પરંપરા નિભાઈ આવે છે. અહીંના રહીશો માતાજીને પોતાની દીકરી સમજી, દિવાળીના સમયે તેમને પિયર પધારવા ભાવભીનું આમંત્રણ આપે છે.
શરદ પૂનમ પહેલાં ઢોલના નાદ સાથે આમંત્રણ આપવામાં આવે છે અને બેસતા વર્ષે વાજતે-ગાજતે માતાજીને પોળમાં લાવી, લાભ પાંચમ સુધી પૂજા કરવામાં આવે છે. પરંપરાનો ક્રમ પોળના રહીશો શરદ પૂનમ પહેલાંની ચૌદશે ઢોલના નાદ સાથે માતાજીને આમંત્રણ આપવા જાય છે.
બેસતા વર્ષે ઢોલની ધ્વનિ સાથે માતાજીની માંડવી લઈ પોળમાં લાવવામાં આવે છે અને ત્યાંથી લાભ પાંચમ સુધી પૂજા-અર્ચના કરવાની પરંપરા છે. છઠ્ઠના દિવસે માતાજીને પરત વિદાય આપવામાં આવે છે.
મંદિરનું સ્થાન અને પારિવારિક સંદર્ભ શાહપુરની હલીમની ખડકી પાસેની વસ્તાધેલજીની પોળમાં આવેલ માતાજીનું મંદિર સ્થાનિકો તેના સાસરું તરીકે ગણાવે છે. પોળના રહીશો માતાજીને દીકરીની જેમ માનીને પિયર તેડી લાવવાની આ ભવ્યભાવના પોળની એકતા અને શ્રદ્ધાનું પ્રતિક બની છે.
ઉત્પત્તિ અંગે સ્થાનિકોનો નિવેદન સ્થાનિક અગ્રણી જયેન્દ્રસિંહ રાઠોડના જણાવ્યા પ્રમાણે, પોળમાં સુખ-શાંતિ જળવાઇ રહે તે હેતુથી વડીલોએ આશરે 150 વર્ષ પહેલાં આ પરંપરા શરૂ કરી હતી. રહેવાસીઓ માતાજીને દીકરી સમજીને જ દર વર્ષે પિયર પધારવાનો આોરવી અભિભાવને ચાલુ રાખે છે.
માંડવીની વિશેષતા માતાજીની સ્થાપનાના સમયે જોડાયેલી માંડવી પણ આશરે 150 વર્ષ જુની માનવામાં આવે છે. સ્થાનિક આગ્રાણીઓએ જણાવ્યું છે કે આ માંડવી અખંડ માંડવી તરીકે ઓળખાય છે — તેમાં ખીલી લગાવવામાં આવી નથી અને લાકડાને વિશેષ રીતે આકાર આપી માંડવીનું માળખું તૈયાર કરાયું છે.
સાંસ્કૃતિક મહત્વ વનમાળી વાંકાની પોળમાં દિવાળી ચરમસે અવસરે નિભાવાતી આ પરંપરા માત્ર ધાર્મિક વિધિ નહીં, પણ રહેવાસીઓ વચ્ચેની એકતા, શ્રદ્ધા અને પારિવારિક સંબંધોની ઓળખ પણ છે. દોઢસો વર્ષથી પેઢીદર પેઢી ચાલતી આ પ્રથા અમદાવાદની પોળ સંસ્કૃતિનો અગત્યનો હિસ્સો બની ગઈ છે.