પ્રેમ વત્સાની સંઘર્ષગાથા
હૈદરાબાદના પ્રેમ વત્સા, જેઓ કેનેડા પહોંચતા સમયે પાસે માત્ર 8 ડૉલર હતા, હવે IDBI બેંકને ₹52,878 કરોડમાં ખરીદી રહ્યા છે. IIT મદ્રાસના સ્નાતક વત્સાએ University of Western Ontarioની બિઝનેસ સ્કૂલમાંથી MBA પૂર્ણ કર્યા પછી રોકાણની દિશામાં પગલાં ઉઠાવ્યા અને બદલાઈને Fairfax Financial (ફેરફેક્સ)ના નેતા બન્યા છે.
ફેરફેક્સના વૈશ્વિક અને ભારતીય રોકાણો વચ્ચે આ ડીલ કંપનીને ભારતીય બૅંકિંગ ક્ષેત્રમાં મહત્ત્વનો માળખો પૂરું પાડશે. શૈશવ, શિક્ષણ અને શરૂઆતની સંઘર્ષભરી જિંદગી પ્રેમ વત્સાનો જન્મ 1950માં હૈદરાબાદમાં થયો હતો. તેમણે 1971માં IIT મદ્રાસથી કેમિકલ એન્જિનિયરિંગમાં ડિગ્રી મેળવી. બાદમાં તેઓ વધુ અભ્યાસ માટે કેનેડા ગયા અને University of Western Ontarioની બિઝનેસ સ્કૂલમાંથી MBA મેળવ્યો.
કેનેડા પહોંચતા સમયે તેમના ખિસ્સામાં માત્ર 8 ડૉલર હતા; અભ્યાસ અને જીવન ચલાવવા માટે તેમણે ઘરને મુલાકાત આપી હોમ એપ્લાયન્સીસ વેચવાનો કામ કર્યો હતો. ફેરફેક્સની સ્થાપના અને વૃદ્ધિ વત્સાએ 1974માં Confederation Life Insuranceમાં સ્ટોક પોર્ટફોલિયો મેનેજર તરીકે કાર્ય શરૂ કર્યું અને વીમા-રોકાણ ક્ષેત્રનું અનુભવ અપાર કર્યો.
1984માં તેમણે હેમ્બલિન વત્સા ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કાઉન્સિલ (Hamblin Watsa Investment Counsel) સ્થાપ્યું અને 1985માં કેનેડાની એક નાની વીમા કંપની ખરીદીને તેનું નામ Fairfax Financial રાખ્યું. તેમની લાંબા ગાળાની રોકાણની વ્યૂહરચનાને કારણે તેમને ઘણીવાર ‘કેનેડાના વોરેન બફેટ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ફેરફેક્સની કુલ સંપત્તિ $109.1 બિલિયન સુધી પહોંચી ગઈ છે (આંકડા 30 જૂન, 2026 સુધીના). ભારતમાં ફેરફેક્સનો વ્યાપ ફેરફેક્સ ભારતમાં ઘણા રોકાણકાર્યમાં સક્રિય છે — Bengaluru એરપોર્ટ મેનેજમેન્ટ, Thomas Cook India, IIFL Capital Services, Go Digit અને CSB બેંકમાં રોકાણ સહિત.
2018માં ફેરફેક્સે નિયમનકારી મંજૂરી સાથે CSB બેંકમાં 51% હિસ્સો ખરીદ્યો હતો. CSB બેંકનો વ્યવસાય જૂન 2026ના ત્રિમાસિકમાં 86,282 કરોડ રહ્યો હતો. IDBI બૅંક ડીલનું ગણિત કેન્દ્ર સરકાર અને LIC સંયુક્ત રીતે IDBI બેંકમાં પોતાનું 60.72% હિસ્સો વેચી રહ્યા છે.
Fairfaxની પેટાકંપની 10955230 કેનેડા ઇન્ક.ને સરકાર તરફથી મંજૂરી મળી છે અને ફેરફેક્સે આ ડીલ માટે સૌથી ઊંચી બોલી મૂકી છે. ફેરફેક્સે આ ડીલ માટે કુલ ₹52,878 કરોડની બોલી આપી છે. કંપનીએ પ્રતિ શેરના બેન્ચમાર્ક 75.99 રૂ સામે 81 રૂ પ્રતિ શેરની ઊંચી બોલી લગાવી હતી.
ડીલ માટે અન્ય ઓફરદાન કરતાં Kotak Mahindra અને Emirates NBD જેવી બૅંકોએ પણ રસ દર્શાવ્યો હતો. IDBI બૅંકના નાણાકીય અને સંચાલન સંબંધિત આંકડા IDBI બૅંકનો ચોખ્ખો નફો 2025-26ના નાણાકીય વર્ષમાં 27% વધી 9,513 કરોડ થયો. બૅંકનો કુલ વ્યવહાર 6 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુનું છે.
IDBIના નેટવર્કમાં દેશભરના 2,174 શાખાઓ અને 3,011 ATM છે. ડીલને લગતી શરતો અને આગળની પ્રક્રિયા આ ડીલને અંતિમ સ્વરૂપ મળવા માટે RBIની ફિટ-ઍન્ડ-પ્રોપર્ટી મંજૂરી જરૂરી રહેશે. સત્તાવાર શરતો પ્રમાણે ફેરફેક્સે પોતાની CSB બેંકને આગામી 2 વર્ષની અંદર IDBI બૅંક સાથે મર્જ કરવાની શરત પણ મૂકવામાં આવી છે.
આ પહેલા, 2019માં LICએ 21,624 કરોડ રૂપિયાની રકમ ચૂકવીને IDBI બૅંકનો 51% હિસ્સો મેળવીને તેને ખાનગી બૅંક બનાવ્યું હતું. હવે ફેરફેક્સ આ બૅંકની નવી માલિક બનશે — પરંતુ ડીલ કાર્યવાહી સંપૂર્ણપણે કર્માનુસાર અને નિયમનકારી મંજૂરીઓ બાદ જ પૂર્ણ ગણાશે. સામાન્ય વિદ્યાર્થી તરીકે શરૂ કરી ભારતીય બૅંકિંગ ક્ષેત્રનો આ મોટો સોદો કરવાની દૃષ્ટિ સુધી પહોંચી ગયેલી પ્રેમ વત્સાની સફર ઘણી બાબતોમાં પ્રેરણાદાયી છે.