જસ્ટિસ સંજય કિશન કૌલની આત્મકથા
સુપ્રીમ કોર્ટના પૂર્વ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ સંજય કિશન કૌલની આત્મકથા Without Fear of Favourમાં દાવો થયો છે કે પૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) ડી.વાય. ચંદ્રચૂડ જજોની નિમણૂકની પ્રક્રિયામાં સરકાર તરફ નરમ વલણ અપનાવતા અને અનૌપચારિક રીતે સરકાર સાથે સંમતિ સાધવાની કોશિશ કરતા હતા.
ઑટોબાયોગ્રાફી પ્રમાણે જસ્ટિસ કૌલ દ્વારા ડિસેમ્બર 2023માં લખવામાં આવેલા ખુલાસાઓએ કોલેજિયમ-સરકાર સંબંધોની પારદર્શિતા અને ન્યાયતંત્રની સ્વતંત્રતા અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે. પુસ્તકમાં રજૂ કરાયેલા મુખ્ય દાવો જસ્ટિસ કૌલે જણાવે છે કે તેમની 22 વર્ષની ન્યાયિક કારકિર્દીના અનુભવના આધારે કોલેજિયમ પ્રણાળી અત્યંત અપારદર્શક અને સરકારી દબાણ માટે સંવેદનશીલ છે.
કોલેજિયમની બેઠકમાં વિવાદ
તેઓ દાવો કરે છે કે પૂર્વ CJI ડી.વાય. ચંદ્રચૂડે કોલેજિયમની ઔપચારિક બેઠક મળતા પહેલા જ સરકાર સાથે અનૌપચારિક રીતે સંમતિ સાધવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો. કોલેજિયમ બેઠકમાં છઠ્ઠા નામનો વિવાદ પુસ્તક અનુસાર એક પ્રસંગે છ ખાલી જગ્યા માટે પાંચ નામો પર સમાધાન થયેલું હોવા છતાં કોલેજિયમની બેઠકમાં CJI ચંદ્રચૂડે બેઠકોના આરંભ સમયે એક છઠ્ઠું નામ રજૂ કર્યું, જેના વિરોધમાં અન્ય જજોએ આક્રમકતા દર્શાવી.
જસ્ટિસ કૌલને શંકા હતી કે આ નામ સરકારના ઈશારે ઉમેરવામાં આવ્યું હતું અને તેઓએ ટૂંકા સમયગાળા દરમિયાન CJIને સરકારને ફોન કરવાનો વિચાર છોડવાનો સુચન કરી તેમને રોક્યું હતું.
જાતિ-ધર્મ સંબંધિત પ્રશ્નો
જાતિ-ધર્મ સંબંધિત સવાલ અને કૌલનું વૉકઆઉટ પુસ્તકમાં એ પણ ઉલ્લેખ છે કે એક લઘુમતી સમુદાયના ઉમેદવારની નિમણૂક સમયે સરકાર તરફથી તે ઉમેદવારની જાતિ અને ધાર્મિક પ્રતિનિધિત્વ અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવ્યા. જ્યારે CJI ચંદ્રચૂડે સરકારની આ રજૂઆત સામે પોતાનું મંતવ્ય રજૂ કર્યું ત્યારે જસ્ટિસ કૌલ એટલા ગુસ્સામાં આવ્યા કે તેઓ ફાઈલ બંધ કરીને કોલેજિયમની બેઠકમાંથી વૉકઆઉટ કરીને બહાર નીકળ્યા.
પુસ્તકે દાવો કર્યો છે કે બાદમાં સરકાર જુકી અને યોગ્ય જજની નિમણૂક કરવામાં આવી. કોલેજિયમની કાર્યપદ્ધતિ અને અન્ય ખુલાસા જસ્ટિસ કૌલે જણાવે છે કે તેમના કાર્યકાળના અંતિમ દિવસોમાં ઘણી મહત્ત્વની મામલાઓ તેમના બેન્ચમાંથી પાછી ખેંચાઇ અને કેટલાક વરિષ્ઠ વકીલોના નામનામેનો ટાળો થયો.
તેઓ કોલેજિયમ પ્રણાળી પર અપારદર્શન અને ગોપનીય દબાણોની ગંભીર ટીકા કરે છે. ડિ.વાય. ચંદ્રચૂડનો પ્રતિસાદ વિવાદિત ખુલાસાઓ પર પ્રતિસાદમાં પૂર્વ CJI ડી.વાય. ચંદ્રચૂડે દાવો કર્યો છે કે તેમણે હજી આ પુસ્તક વાંચ્યું નથી, પરંતુ તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન કોલેજિયમની બેઠકોએ સૌહાર્દપૂર્ણ સ્વભાવ દાખવ્યો અને તેમને જસ્ટિસ કૌલના વૉકઆઉટ જેવી કોઈ ઘટના યાદ નથી.
તેમણે એ પણ કહ્યું છે કે રાષ્ટ્રપતિ નિયુક્તિનો વોરંટ બહાર પાડતા હોય છે અને તેથી સરકાર સાથે સંવાદ થવો સામાન્ય પ્રક્રિયા છે.