દરિયાઈ બુલેટ ટ્રેન સુરંગનું કામ
નવિ મુંબઈના સાવલી વિસ્તારમાં દેશની પ્રથમ દરિયાઈ બુલેટ ટ્રેન માટે સમુદ્રની નીચે સુરંગ ખોદવાનું કામ ચાલી રહ્યું છે. આ ખોદકામ જમીનથી 114 મીટર ની ઊંડાઇ પર ચાલી રહ્યું છે — જે લગભગ 35 માળની ઊંચાઇ જેટલું છે. આશરે 1,200 મજૂરો અને એન્જિનિયરો દિવસ-રાત આ પ્રોજેક્ટ પર જોડાયેલા છે.
સુરંગની વિશેષતાઓ
અહીં એક જ પહોળી સુરંગની અંદરથી બંને દિશાની બુલેટ ટ્રેનો પસાર થવાની યોજના છે. ટનલનું આવરણ અને રૂટ સાવલીથી શીલફાટા વચ્ચેની 4.8 કિમી લાંબી સુરંગ પહેલેથી જ તૈયાર થઈ ચુકી છે. હાલ દરિયાઈ વિસ્તારમાં લગભગ 7 કિમી લાંબી સુરંગ ખોદવાની કામગીરી ચાલી રહી છે. આ દરિયાઈ ટનલ મુંબઇ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેનના કુલ 21 કિમી લાંબી ટનલ પ્રોજેક્ટમાં મુખ્ય ભાગ ગણાય છે.
ખોદકામની ટેકનિક
ખોદકામ અને મશીનરી દરિયાઈ ટનલમાં કામ કરવા માટે મોટા પાયે ટીબીએમ (TBM) ઉપયોગમાં લેવવામાં આવી રહ્યું છે. વિપરિત માટી અને જળદબાણ નિયંત્રણ માટે ‘સ્લરી બેઝ્ડ મિક્સ શીલ્ડ ટીબીએમ’ ચલાવવામાં આવી રહી છે. તેનની તાકાતમાં હાજર TBMનું વજન આશરે 3,000 ટન છે. ચીનથી આ જ વર્ષે માર્ચમાં ટીબીએમ મળી ત્યારે ખોદકામ શરૂ થયું હતું.
ટ્રેનની ગતિ
ટ્રેનની ગતિ અને ડિઝાઇન સામાન્ય રીતે મેટ્રો માટે બે અલગ સુરંગો બનાવવામાં આવે છે, પરંતુ આ પ્રોજેક્ટમાં એક જ પહોળી સુરંગની અંદરથી બંને દિશાની બુલેટ ટ્રેનો પસાર થશે. દરિયાઇ ભાગમાં ટ્રેનની ઝડપ સામાન્ય રીતે પ્રતિ કલાક 180થી 280 કિલોમીટર રહેશે, અને જમીન ઉપર આવતાં જ મહત્તમ ઝડપ 320 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક સુધી પહોંચી શકે છે.
પ્રોજેક્ટની પ્રગતિ
પ્રગતિ અને સમયસીમા પ્રોજેક્ટમાં અત્યાર સુધી આશરે 10% કામ પૂર્ણ થયું છે. દરિયાઈ ટનલને તૈયાર કરવા માટે અંદાજે 30 મહિનાનો સમય લાગશે. ત્યારબાદ બીકેસીથી વિક્રોલી રૂટમાં આવેલ 4.8 કિમી લંબાઈની ટનલને અનુરૂપ કામગીરીમાં લગભગ 20 મહિનાનો સમય લાગવાની યોજના છે.
સુરક્ષા અને પડકારો
સુરક્ષા, દેખરેખ અને તકનિકી પડકારો દરિયાઈ ટનલમાં ભીની માટી અને ભારે જળદબાણ વડે પાણી ભરાવા અને ધસી પડવાની જોખમો મહત્ત્વના પડકાર છે. તેનાથી બનેલા જોખમો સામે કાબૂ મેળવવા માટે નીચેના પગલાં લેવામાં આવ્યા છે: ‘સ્લરી બેઝ્ડ મિક્સ શીલ્ડ ટીબીએમ’નો ઉપયોગ કરીને માટી-પાણીના મિશ્રણ વડે ખોદકામ કરવામાં આવી રહ્યું છે જેથી પાણીનું દબાણ નિયંત્રિત થાય. જ્યારે NTN ટેક્નિકથી (NATM) ખરડકામ કરવામાં આવે ત્યારે 13.6 મીટર વ્યાસવાળા ટનલમાં ધસી પડવાની શક્યતા વધુ ગણવામાં આવી હતી; તેથી ટીબીએમથી ખોદકામ કરતા સાથે જ કાંક્રીટ રિંગ સેગમેન્ટ્સ અને વોટરપ્રૂફ સીલિંગ લગાવવામાં આવી રહ્યા છે.
વીક્રોલીથી બીકેસી વચ્ચે ઇમારતો અને ફ્લાયઓવરો પર કંપનને ઘટાડવા માટે ટીબીએમની ગતિ 4 RPM પર સેટ કરવામાં આવી છે. જમીન પર રિયલ-ટાઇમ સેટલમેન્ટ સેન્સર 24 કલાક હલચલ પર નજર રાખી રહ્યા છે.