ચૂંટણી પંચમાં અસંમતિ
ચૂંટણી પંચમાં ચાલતી અસંમતિઓ અને આંતરિક ટકરાવ નવી બાબત નથી. ભારતમાં બહુ-સભ્ય ચૂંટણી પંચની રચના અને તેના પગલે ઉદભવતા વિવાદો 1989થી લઈને 2026 સુધી વિવિધ સમયે નોંધાયા છે. હાલમાં પણ 2026માં ચૂંટણી પંચની અંદર કેટલાક ઔપચારિક વાંધા અને મતભેદ સામે આવ્યો છે.
બહુ-સભ્ય પંચની શરૂઆત
ભારતનું ચૂંટણી પંચ શરૂઆતમાં એકસભ્ય સંસ્થા હતી. 1989માં પ્રથમવાર 2 વધારાના ચૂંટણી કમિશનરોની નિમણૂક કરવામાં આવી. ઓક્ટોબર 1989માં એસ.એસ. ધનોઆ અને વી.એસ. સેગલને નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા, ત્યારે આર.વી.એસ. પેરી શાસ્ત્રી મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર હતા. સત્તાવાર ઐતિહાસિક રેકોર્ડ મુજબ બંને વધારાના કમિશનરોની નિમણૂક 16 ઑક્ટોબર 1989થી 1 જાન્યુઆરી 1990 સુધી રહી અને તે પછી પંચ ફરી એક સભ્ય સંસ્થા બન્યું.
ટી.એન. શેષન યુગ
1 ઑક્ટોબર 1993થી ફરી બહુ-સભ્ય પંચની વ્યવસ્થા અમલમાં આવી અને ત્યારથી આ વ્યવસ્થા સતત ચાલુ છે. ટી.એન. શેષન મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર હતા અને એમ.એસ. ગિલ તથા જી.વી.જી. કૃષ્ણમૂર્તિને ચૂંટણી કમિશનર બનાવવામાં આવ્યા. શેષણે બહુ-સભ્ય વ્યવસ્થાને કાનૂની રીતે ચેલેન્જ કરી, અને આ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટની બંધારણીય બેન્ચ સુધી ગયો.
2006–2009: એન. ગોપાલસ્વામી અને નવીન ચાવલા
એન. ગોપાલસ્વામી 30 જૂન 2006થી 20 એપ્રિલ 2009 સુધી મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર રહ્યા. ગોપાલસ્વામીએ રાષ્ટ્રપતિને ચાવલાને હટાવવાની ભલામણ કરી અને ચાવલા પર પક્ષપાતના આરોપ લગાવ્યા.
2019 અને બાદમાં: અશોક લવાસા અને સુનીલ અરોરા
2019ની લોકસભા ચૂંટણી દરમિયાન CEC સુનીલ અરોરા અને ચૂંટણી કમિશનર અશોક લવાસા વચ્ચે કેટલાક મામલાઓમાં મતભેદની ચર્ચા થઈ હતી.
2024: અરુણ ગોયલનું રાજીનામું
ચૂંટણી પંચની અંદરની ચર્ચામાં અરુણ ગોયલનું 9 માર્ચ 2024નું રાજીનામું નોંધનીય રહ્યું છે.
2026માં ચાલી રહેલી તાજી સ્થિતિ
હાલ જ્ઞાનેશ કુમાર મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર છે અને સુખબીર સિંહ સંધુ તથા વિવેક જોશી ચૂંટણી કમિશનર તરીકે નોંધાયેલ છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં સંધુ અને જોશીએ કેટલાક નિર્ણયો અને આદેશો અંગે ઔપચારિક વાંધા નોંધાવ્યા હોવાના દાવા કરવામાં આવ્યા છે.
સારાંશ ઇતિહાસ દર્શાવે છે કે બહુ-સભ્ય પંચની અંદર મતભેદ અને વિવાદો નાની-મોટી વિવિધ વખત જોવા મળ્યા છે — 1989માં પ્રથમ બહુ-સભ્ય પ્રયોગથી લઈને 1993માં ટી.એન. શેષનનો વિવાદ, 2006–2009નો ગોપાલસ્વામી-નવીન ચાવલા કોન્ટ્રોવર્સી, 2019ના લવાસા-અરોરા મુદ્દા અને ત્યારબાદ થયેલા પ્રસંગો સુધી.