SIRમાં મતદારોના ડેટામાં ખામીઓ
દેશભરના સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) ઝુંબેશ દરમિયાન 13 કરોડથી વધુ મતદારોના નામો કાઢી નાખવાના વિવાદ વચ્ચે, ચૂંટણી પંચે એક RTI અરજીએ માંગવામાં આવેલી વોટર ડેટા તપાસ માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલા સોફ્ટવેર અથવા AI ટૂલની વિગતો જાહેર કરતા ઇનકાર કર્યો છે. તેલંગાણાના સામાજિક કાર્યકર એમ. એ. મુજીબ અય્યૂબ દ્વારા દાખલ કરેલી અરજીએ કયા પ્લેટફોર્મથી નામો ફ્લેગ થાય છે અને સુરક્ષાના કયા વ્યવસ્થાઓ છે તે અંગે પૂછ્યાં હતાં; પંચે આ માહિતી જાહેર ન કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
RTIમાં મુકાયેલા મુખ્ય પ્રશ્નો તેલંગાણાના કરીમનગરના સામાજિક કાર્યકર એમ. એ. મુજીબ અય્યૂબે ચૂંટણી પંચને RTI હેઠળ નીચેની વિગતો માંગેલી હતી: વોટર ડેટાની ખામીઓ શોધવા કયો AI પ્લેટફોર્મ કે સોફ્ટવેર ઉપયોગમાં આવ્યો હતો? આ સિસ્ટમ ઓટોમેટિક રીતે નામો ફ્લેગ (ચિહ્નિત) કરે છે કે નહીં? કોઈ વૈધ મતદારનું નામ ભૂલથી કાપાતા અટકાવવા માટે કઈ સુરક્ષા વ્યવસ્થા છે?
ચૂંટણી પંચનું જવાબ અને કારણ ચૂંટણી પંચે માંગેલી માહિતી આપવાથી ઇનકાર કરતા RTI કાયદાની કલમ 8(1)(d) નો હવાલો આપ્યો અને જણાવ્યું કે તે માહિતી “કોમર્શિયલ કોન્ફિડન્સ”, “ટ્રેડ સિક્રેટ” તથા ઈન્ટેલેક્ટચ્યુઅલ પ્રોપર્ટી (IP) સાથે જોડાયેલી છે અને તેથી રડકી નથી. સાથેજ પંચે કલમ 8(1)(g) નો પણ ઉલ્લેખ કર્યો, જે વ્યક્તિગત સલામતી સંબંધિત માહિતી રોકે છે.
પંચે વધુમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે SIR માટે કોઈ નવો સોફ્ટવેર ખરીદવામાં આવ્યો નથી અને મતદારના નામ ઉમેરવા કે હટાવવાનો છેલ્લો કાનૂની અધિકાર સંબંધિત વિસ્તારમાંના ઇલેક્ટોરલ રજીસ્ટ્રેશન ઓફિસર (ERO) પાસે જ રહે છે. 13 કરોડથી વધુ મતદારોના નામો કાઢાતા વિવાદ અને પ્રતિક્રિયા દેશભરમાં SIR ઝુંબેશે દરમિયાન 13 કરોડથી વધુ (130 મિલિયન) મતદારોના નામો ડીલીટ થવાના પ્રયોજનને લઇને રાજકીય પાર્ટીઓ અને નાગરિક સંગઠનો દ્વારા સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે.
અગાઉ ERONET પોર્ટલની ભૂમિકા અને પંચની આંતરિક બાબતોને લઈને પણ ચર્ચા થઈ ચુકી છે. પૂર્વ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશ્નર ઓ. પી. રાવતએ આ RTI જવાબ પર પ્રતિક્રિયા આપી અને જણાવ્યું કે આ કાનૂની મુદ્દો છે અને અરજદારે નિર્ણય સામે પ્રથમ અપીલ દાખલ કરવી જોઈએ. રાવતનું કહવું છે કે જે સવાલોના જવાબ પંચ ટાળી રહ્યો છે, તે સવાલો અપીલ દ્વારા માંગવા યોગ્ય રહેશે.