શાળાઓની દુર્ધશા: સુરક્ષાના નામે સત્ય છુપાવવાનો પ્રયાસ
ગુજરાત સરકારના શિક્ષણ વિભાગે શાળાઓમાં બિનઅધિકૃત વ્યક્તિઓના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મુકતો અને પ્રવેશ સાથે સંકળાયેલ ફોટોગ્રાફી, વીડિયો અને ઓડિયો રેકોર્ડિંગ માટે આચાર્યની લેખિત મંજૂરી ફરજિયાત કરતો કડક પરિપત્ર જાહેર કર્યો છે. સરકારનો મત છે કે આ પગલું વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા માટે લેવામાં આવ્યું છે, જ્યારે વાલીઓ અને સામાજિક ગઠબંધીઓમાં પારદર્શિતા પર પુનઃપ્રશ્નો ઉઠ્યા છે.
પરિપત્રની મુખ્ય શરતો અનુસાર શાળામાં પ્રવેશ અને કોઈપણ પ્રકારનું ફોટોગ્રાફી, vídeiograhpy અથવા ઓડિયો રેકોર્ડિંગ કરવા માટે આચાર્ય અથવા સંસ્થાના વડાની પૂર્વ લેખિત મંજૂરી ફરજિયાત રહેશે. પરિપત્રમાં નિયમો ભંગ થશે તો કાયદેસરની કાર્યવાહી થવાની જોગવાઈ મૂકવામાં આવી છે અને માત્ર સરકારી અધિકારી જ વ્યતિય છતાં અપવાદ રાખવામાં આવ્યો છે.
મીડિયા અને પારદર્શિતાના મુદ્દે ઉઠતા પ્રશ્નો પરિપત્ર બાદ સવાલો ઉઠ્યા છે કે એથી મીડિયા શાળાઓની હાલત અથવા ગેરરીતિઓ ઉજાગર કરવાની ક્ષમતા નુકસાનમાં જશે કે નહીં. લોકશાહીના ચોથા સ્તંભ ગણાતા મીડિયા દ્વારા શાળાઓમાં ઘટતી ગંભીર ઘટનાઓની દ્રષ્ટાંતને કામમાં લેવાની શક્યતા પર શંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
અनेक લોકોને опас્મો છે કે આ રીતે વાસ્તવિકતા છુપાવવાની કોશિશ થઈ રહી છે. ભૂતકાળના દોષ અને વાલીઓની ચિંતા સ્રોત મુજબ ભૂતકાળમાં આવનાર ફરિયાદોમાં શિક્ષક શાળામાં ઊંઘતા ઝડપાતા, શિક્ષક દારૂની સ્થિતિમાં શાળામાં આવતા, શિક્ષકો દ્વારા વિદ્યાર્થીગણ સામે જબરદસ્તી અથવા બદતમીજી જેવી ઘટનાઓનો સમાવેશ થાય છે.
તે ઉપરાંત, ઘણા એવા આરોપો પણ સામે આવ્યા છે જેમાં વિદ્યાર્થીની સાથે દુષ્કર્મ અથવા શારીરિક દંડની ફરિયાદો હોવાથી સ્થળ પર રિપોર્ટિંગ અને શોધખોળ જરૂરી બની છે. વાલીઓનો તર્ક છે કે જો બંધારણ પૂર્વકની મંજૂરી વિના કેમેરા અને મીડિયા પ્રવેશ પ્રતિબંધિત રહેશે તો આવા મામલાઓ બહાર આવવાનું જોખમ ઘટશે.
શાળાઓની ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર પ્રશ્નો સ્રોત જણાવે છે કે રાજ્યની સેંકડો સરકારી શાળાઓ જર્જરિત હાલતમાં છે: ક્યાંક છતમાંથી પાણી ટપકે છે, શૌચાલય ગંદા છે અને અન્ય મૂળભૂત સુવિધાઓનો અભાવ છે. આવા પરિસ્થિતિઓમાં વાલીઓ અને નાગરિકો કહે છે કે રિપોર્ટિંગ અને પરીક્ષણો પર પ્રતિબંધ મૂકવાથી મુશ્કેલીઓનો ઉકેલ નહીં મળે.
કાયદાકીય અને નીતિ સંબંધિત ચર્ચા પરિપત્ર સામે કેટલાક કાનૂની પ્રશ્નો પણ ઉઠી રહ્યા છે. સ્રોતમાં પૂછવામાં આવ્યું છે કે શું આ પરિપત્રના આધારે કોઈના વિરુદ્ધ ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) અને POCSO સહિતની કાયદેસરની કાર્યવાહીનો દબાણાત્મક વપરાશ થઈ શકે છે?
વિચાર અને નિષ્કર્ષ સ્રોત મુજબ વ્યૂહરચના એ છે કે શાળાઓની ગેરહાલતને કાગળ પરના પ્રતિબંધોથી દુર કરી શકાય તેવું નથી; ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર સંરચનાત્મક સુધારાઓ જરૂરી છે. જો શાળાઓ સુરક્ષિત અને સુવિધાસભર બની જશે તો કેમેરા અથવા રિપોર્ટિંગ પરથી તંત્રને ડરવાની સ્થિતિ જ ન રહેશે, તેની માટે વ્યવસ્થામાં સુધારો આવશ્યક છે.