રાજસ્થાનની મતદાર યાદી
રાજસ્થાનમાં ગુરુવારે Special Summary Revision (SSR) હેઠળ નવો ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદી જાહેર કરવામાં આવી છે, જેમાં કુલ 5.26 કરોડ મતદારો દર્શાવવામાં આવ્યા છે. એક વર્ષથી ઓછા અવધિમાં ત્રણ અલગ‑અલગ સત્તાવાર આંકડા જાહેર થતા વિચારપ્રધાન સ્થિતિ ઉભી થઇ છે: ફેબ્રુઆરીમાં SIR અંતિમ યાદીમાં 5.15 કરોડ મતદારો નોંધાયેલા હતા જ્યારે ઓક્ટોબરના રાજ્ય ચૂંટણી આયોગની ફાઈનલ યાદીમાં 5.45 કરોડ મતદારો દર્શાયા હતા.
ડ્રાફ્ટ યાદીના મુખ્ય આંકડા અને સમયરેખા મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી નવીન મહાજનના જણાવ્યા અનુસાર નવી SSR ડ્રાફ્ટ યાદીમાં વર્ગીકરણ એ મુજબ છે: પુરુષ : 2,75,24,780, મહિલા : 2,51,42,052 ટ્રાન્સજેન્ડર : 584. આ સુધારા માટેની લાયકાતની તારીખ 1 જાન્યુઆરી, 2027 નક્કી કરવામાં આવી છે.
SSR ડ્રાફ્ટ યાદી માન્યતા પ્રાપ્ત રાજકીય પક્ષો સાથે શેર કરી દેવામાં આવી છે અને CEOની વેબસાઇટ પર અપલોડ કરી દેવાઈ છે. ચૂંટણી પંચે મતદારો પાસેથી દાવો અને વાંધા અરજીઓ માટે 12 નવેમ્બરથી 11 ડિસેમ્બર સુધી સમય મૂકી છે. તમામ પ્રક્રિયા બાદ અંતિમ મતદાર યાદી 4 જાન્યુઆરી, 2027 ના રોજ પ્રકાશિત કરવામાં આવશે.
SIR અને SSR વચ્ચેનો તફાવત
SIR (Special Intensive Revision) અને SSRની કાર્યપદ્ધતિમાં મૂળભૂત ભિન્નતા છે. SIRમાં Booth Level Officer (BLO) ઘરે‑બેઠે તપાસ કરે છે અને હાલના મતદારોને પૂર્વે ભરેલ ફોર્મ આપી સબમિશન પછી જ યાદીમાં નામ સમાવિષ્ટ થાય છે, એટલે જ આ પ્રક્રિયા વધુ ઊંડી ગણાય છે. બીજી તરફ SSR પૂર્વે પ્રકાશિત થયેલી અંતિમ યાદીને આધારે શરૂ થાય છે અને અહીં વર્તમાન નામો યથાવત રહે છે; મોખરે ઉદ્દેશ્ય નવા નામ ઉમેરવા, જૂના નામ કાઢવા અને સુધારા કરવાથી યાદીને અપડેટ કરવાનું હોય છે.
આ પ્રોસેસ વચ્ચેનો તફાવત હોવાને કારણે ડ્રાફ્ટ અને અંતિમ યાદીઓમાં ફેરફાર શક્ય છે, પરંતુ ફેબ્રુઆરીની SIR, ઓક્ટોબરના ફાઈનલ અને હાલની SSR ડ્રાફ્ટ વચ્ચે જોવા મળતો મોટો તફાવત ચર્ચાનો મુદ્દો બની ગયો છે. આંકડાઓમાં તફાવત અને પ્રશ્નો SSR ડ્રાફ્ટમાં નોંધાયેલા 5.26 કરોડ મતદારો, SIRની યાદી (5.15 કરોડ)ની સરખામણીએ 11 લાખ વધારે છે, જ્યારે ઓક્ટોબરની ફાઈનલ યાદી (5.45 કરોડ)ની સરખામણીએ હાલની ડ્રાફ્ટમાં 18 લાખ ઓછા મતદારો દર્શાયા છે.
એક વર્ષથી ઓછા સમયમાં એક જ રાજ્ય માટે ત્રણ અલગ‑અલગ સત્તાવાર આંકડા સામે આવતા પ્રશ્નો ઊભા થયા છે અને આ મુદ્દા આગળની તપાસ અને પ્રક્રિયાના અંતે વધુ સ્પષ્ટતા થશે.