ઓર્ગેનિક ખેતી ગુજરાત: અન્ય રાજ્યોથી પાછળ

ઓર્ગેનિક ખેતી ગુજરાતમાં

ગુજરાતમાં ઓર્ગેનિક અથવા રાસાયણમુક્ત ખેતીનું ફેલાવું અન્ય રાજ્યોથી ઘણું ઓછું છે. સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર રાજ્યમાં માત્ર 15,334.41 હેક્ટર જમીન પર જ ઓર્ગેનિક ખેતી થઈ રહી છે. 2024-25માં સરકાર દ્વારા ₹2,096 લાખ ખર્ચ્યા છતાં માત્ર 759 ક્લસ્ટર્સ અને 17,836 ખેડૂતો જ યોજનાનો લાભ લઇ રહ્યા છે, તેવી માહિતી Gujarat Samacharના રિપોર્ટમાં દર્શાવવામાં આવી છે.

અન્ય રાજ્યોની તુલના

ઓર્ગેનિક ખેતીનું તુલનાત્મક દૃશ્ય રિપોર્ટ મુજબ અન્ય મોટા રાજ્યોમાં ઓર્ગેનિક ખેતીનો વ્યાપ ઘણા ગણા છે. ક્લસ્ટર્સની સંખ્યાના હિસાબે રાજસ્થાનમાં 10,0557 ક્લસ્ટર્સ અને ઉત્તર પ્રદેશમાં 8,539 ક્લસ્ટર્સ નોંધાયા છે. મધ્ય પ્રદેશમાં 6,037 અને મહારાષ્ટ્રમાં 2,978 ક્લસ્ટર્સ છે. જમીનની સપાટી પરથી પણ રાજસ્થાનમાં 2,01,140 હેક્ટર અને ઉત્તર પ્રદેશમાં 1,71,184 હેક્ટર ઓર્ગેનિક ખેતી હેઠળ છે, જ્યારે ગુજરાતનું કવરેજ ખૂબ જ સીમિત છે.

ખેડૂત સંખ્યા

અન્ય રાજ્યોની સ્થિતિ કેટલાક રાજ્યોમાં ઓર્ગેનિક ખેતી અપનાવનારા ખેડૂતોની સંખ્યા પણ નોંધપાત્ર રીતે મોટા છે. ઉદાહરણ તરીકે આંધ્રપ્રદેશમાં 7,46,976 અને કેરળમાં 3,10,841 ખેડૂતો ઓર્ગેનિક ખેતી અપનાવી ચૂક્યા છે. તેની તુલનામાં ગુજરાતમાં માત્ર 17,836 ખેડૂતોએ જ આ યોજનાનો લાભ લીધો છે, જે રિપોર્ટ અનુસાર રાજ્યના કુલ ખેડૂતોની સંખ્યાના એક ટકા જેટલો પણ ભાગ નથી.

પ્રમાણપત્ર અને બજારની સમસ્યાઓ

લેખમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે ગુજરાતના ખેડૂતો ઓર્ગેનિક ખેતી તરફ વળવા તૈયાર હોવા છતાં તેમને પ્રમાણપત્ર મેળવવામાં મુશ્કેલી અને ઓર્ગેનિક ઉત્પાદન માટે મજબૂત માર્કેટિંગ ચેઈન કે ટકાઉ ભાવની ગેરંટી ન હોવાને કારણે પૂરતી પ્રોત્સાહના નથી મળતી. ગવર્ણરનાં પ્રચાર છતાં ગ્રાઉન્ડ પર નીતિનિર્માતા તથા માર્કેટિંગ માળખાના પગલાં નબળા દેખાય છે, એવી ટીકા રિપોર્ટમાં છે.

સરકારી ખર્ચ અને પ્રચાર

રાજ્યપાલના પ્રચાર અને સરકારી ખર્ચને લગતા સવાલો Gujarat Samacharના રિપોર્ટ મુજબ રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતજી દ્વારા ગામડાઓમાં રાત્રિ સભાઓ અને ઓર્ગેનિક ખેતી અંગે પ્રચાર કરવામાં આવી રહ્યા છે. આ કાર્યક્રમોના પ્રોટોકોલ, સુરક્ષા અને આયોજન માટે થતો ખર્ચ સરકારની તજોરી પર ભારણ બનાવવાની ચર્ચા ઊભી કરી રહ્યો છે.

ગ્રાઉન્ડ રિયલિટી

ગ્રાઉન્ડ રિયલિટી અને તંત્રની તૈયારી વિશેની ટીકા લેખમાં નોંધવામાં આવી છે કે સરકારી મંચોથી પ્રાકૃતિક ખેતી અંગે વિશેષ પ્રચાર થતો હોવા છતાં મેદાન પર હકીકતમાં ઘણી જગ્યાએ ખેડૂત હજુ રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશકોના ઉપયોગ પર જ નિર્ભર છે. તંત્ર પાસે માત્ર કાગળ પરના આંકડા છે અને વિગતવાર અમલીકરણ, પ્રમાણપત્રની સરળ પ્રક્રિયા અને ઓર્ગેનિક પાકો માટે સંગઠિત માર્કેટિંગ વ્યવસ્થા ન હોવાને કારણે ગુજરાત આ ક્ષેત્રે અન્ય રાજ્યોની સામે પાછળ રહી રહ્યું છે.