ઓર્ગેનિક ખેતી ગુજરાતમાં
ગાંધીનગર: ઓર્ગેનિક અથવા પ્રાકૃતિક ખેતીના ક્ષેત્રમાં ગુજરાત અન્ય રાજ્યોની તુલનામાં પાછળ જોવા મળે છે. અહેવાલ મુજબ રાજ્યમાં માત્ર 15,334.41 હેક્ટર જમીનમાં ઓર્ગેનિક ખેતી થઈ રહી છે. અહેવાલનુ કહેવું છે કે વર્ષ 2024-25માં સરકારે ₹2,096 લાખ ખર્ચ્યા છતાં માત્ર 759 ક્લસ્ટર્સ અને 17,836 ખેડૂતો જ યોજનામાં જોડાયા છે.
રાજ્યપાલ અને RSSનો પ્રચાર
અહેવાલમાં આગળ દાવો કરાયો છે કે રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતજીના પ્રચારને લઈને અને પ્રાકૃતિક ખેતીના બહાને RSSના પ્રચાર અંગે પ્રશ્નો ઉઠ્યા છે. આંકડા અને રાજ્યોની સરખામણી અહેવાલમાં વિવિધ રાજ્યો સાથેની સરખામણીમાં ગુજરાતની સ્થિતિ નબળી બનેલી દર્શાવવામાં આવી છે.
અન્ય રાજ્યોની સરખામણી
ગુજરાત: 15,334.41 હેક્ટર જમીન, 759 ક્લસ્ટર્સ, 17,836 ખેડૂતો
રાજસ્થાન: 10,0557 ક્લસ્ટર્સ, 2,01,140 હેક્ટર જમીન
ઉત્તર પ્રદેશ: 8,539 ક્લસ્ટર્સ, 1,71,184 હેક્ટર જમીન
મધ્ય પ્રદેશ: 6,037 ક્લસ્ટર્સ
મહારાષ્ટ્ર: 2,978 ક્લસ્ટર્સ
અન્ય મોટા રાજ્યોમાં ઓર્ગેનિક ખેતી અપનાવનાર ખેડૂતોની સંખ્યા નોંધપાત્ર છે: આંધ્ર પ્રદેશમાં 7,46,976 ખેડૂતો અને કેરળમાં 3,10,841 ખેડૂતો ઓર્ગેનિક ખેતી અપનાવી ચૂક્યા છે. આ સરખામણીએ દર્શાવે છે કે ગુજરાતમાં ઓર્ગેનિક ખેતીનો વ્યાપ સીમિત છે.
સરકારનો ખર્ચ અને અમલીકરણ
અહેવાલમાં લખાયું છે કે વર્ષ 2024-25 દરમિયાન રાજ્ય સરકારે ઓર્ગેનિક/પ્રાકૃતિક ખેતી માટે કુલ ₹2,096 લાખ ખર્ચ્યા હોવા છતાં ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર અમલીકરણ ઓછી દેખાય છે. સરકારની નીતિઓ અને પ્રચાર હોવા છતાં ફક્ત 759 ક્લસ્ટર્સ અને 17,836 ખેડૂતો જ કવર થયા છે.
ખેડૂતોએ ઉઠાવેલી સમસ્યાઓ
અહેવાલ અનુસાર, ખેડૂતોને ઓર્ગેનિક પ્રમાણપત્ર મેળવવામાં મુશ્કેલી પડે છે અને ઓર્ગેનિક ઉત્પાદન માટે મજબૂત માર્કેટિંગ ચેઈન અથવા ટકાઉ ભાવની ગેરંટી ન હોવાથી તેઓ રાસાયણિક ખેતી તરફ જ રહેતા હોય છે. પડોશી રાજ્યો જેમણે વ્યાપક તાલીમ અભિયાનો ચલાવ્યા છે તેવા પગલાં ગુજરાતમાં કૃષિ વિભાગ દ્વારા એટલા જ પ્રમાણમાં જોવા મળ્યા નથી.
રાજ્યપાલના પ્રચાર અને પ્રવાસ
રાજ્યપાલના પ્રચાર અને પ્રવાસ અંગે ઉઠેલા પ્રશ્નો અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતજી પ્રાકૃતિક ખેતી પ્રચાર માટે ગામડાઓમાં રાત્રિ સભાઓનું આયોજન કરે છે અને ખેડૂતોને પ્રોત્સાહિત કરે છે, પરંતુ એ માટે આપવામાં આવતો પ્રોટોકોલ, સલામતી અને અધિકારીઓની યાત્રા તથા આયોજન પર ખર્ચ થવાના પ્રશ્નો ઊઠ્યા છે.
નિષ્કર્ષ અને ચેતવણી
અહેવાલમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે જો ઓર્ગેનિક ક્લસ્ટર્સ વધારવા માટે ત્વરિત અને વ્યૂહાત્મક પગલાં ન લેવામાં આવ્યા તો ભવિષ્યમાં અન્ય રાજ્યો બજારમાં અગ્રેસર બની શકે છે અને ગુજરાત ગ્રીન ઇકોનોમીની દોડમાં પાછળ રહી શકે છે. અહેવાલમાં આ મુદ્દાઓ રજૂ કરવાથી સંબંધિત વિભાગનો કોઈ સત્તાવાર પ્રતિસાદ તેમાં દર્શાવવામાં આવ્યો નથી.