OJ 287 પર વિશાળ ઓપ્ટિકલ ડેટાસેટ
ભારતની ARIES (આર્યભટ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ઑબ્ઝર્વેશનલ સાયન્સ, નૈનિતાલ) સંસ્થાના ડૉ. આલોક સી. ગુપ્તાના નેતૃત્વ હેઠળ 18 દેશોના કુલ 106 વૈજ્ઞાનિકોએ 2015-2025 દરમિયાન OJ 287 નામના અનોખા બ્લેઝાર પર અભ્યાસ કરી સૌથી વિસ્તૃત ઓપ્ટિકલ ટાઇમ-સિરીઝ ડેટાસેટ તૈયાર કર્યું છે. OJ 287 પૃથ્વીથી લગભગ 4 અબજ પ્રકાશવર્ષ દૂર આવેલ છે અને તેના કેન્દ્રમાં બે સુપરમેસિવ બ્લેક હોલ રહેતા હોવાનો અનુમાન છે.
અભ્યાસના મુખ્ય તારણો
અભ્યાસનું નેતૃત્વ અને સમયગાળો આ પ્રોજેક્ટનું નેતૃત્વ ARIES, નૈનિતાલના ડૉ. આલોક સી. ગુપ્તા દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. પ્રોજેક્ટમાં કુલ 18 દેશોના 106 વૈજ્ઞાનિકો જોડાયા અને અભ્યાસનો સમયગાળો 2015-2025નો દાયકિયો સમાન 10 વર્ષનો રહ્યો. OJ 287 શું છે? OJ 287 એક બ્લેઝાર છે — એક પ્રકારનું સક્રિય ગેલેક્સી કેન્દ્ર (AGN) જેના કેન્દ્રમાંથી પૃથ્વીની દિશામાં ઊર્જાવાન જેટ ફેંકાતા હોય છે અને જેના કારણે તે અત્યંત તેજસ્વી દેખાય છે.
સંશોધનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે આ સિસ્ટમના કેન્દ્રમાં બે સુપરમેસિવ બ્લેક હોલ છે અને તેઓ લગભગ 12 વર્ષના અવધિને એકબીજાની પરિક્રમા પૂર્ણ કરતા હોવાનું સૂચન છે. મુખ્ય તારણો અને ડેટા વિશેષતાઓ અભ્યાસ દ્વારા તૈયાર કરાયેલ ઓપ્ટિકલ ટાઇમ-સિરીઝ ડેટા OJ 287 માટે છેલ્લા 150 વર્ષના ઇતિહાસમાં સૌથી મોટું અને સતત એકત્રિત થયેલું ડેટાસેટ માનવામાં આવે છે. આ ડેટાસેટને ટ્રેક કરવા માટે લગભગ 24 ટેલિસ્કોપિક સિસ્ટમ્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
કેન્દ્રીય બ્લેક હોલનું દ્રવ્યમાન અમેરિકાની સ્ટેવર્ડ ઓબ્ઝર્વેટરીના સ્પેક્ટ્રા વિશ્લેષણ અનુસાર, [O III] એમિશન લાઇનની વિડ્થના આધાર પર કેન્દ્રીય બ્લેક હોલનું દ્રવ્યમાન ઓછામાં ઓછું 3.89 અબજ ગણું સૂર્યના દ્રવ્યમાન જેટલું હોવાનો અંદાજ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. મલ્ટિમેસેન્જર અભિગમ રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે આ સંશોધન ફક્ત બાઈનરી પ્રકૃતિ સુધી મર્યાદિત નહીં રહે અને પ્રકાશ, ગુરુત્વાકર્ષણીય તરંગો, ન્યુટ્રિનો અને કોસ્મિક કિરણો જેવા વિવિધ સંકેતોને એકસાથે સમજવાની દિશામાં આગળ વધશે. આવા મલ્ટિમેસેન્જર અભિગમથી બ્રહ્માંડના કેટલાક ગુપ્ત રહસ્યો ઉકેલવામાં મદદ મળી શકે તેવી અપેક્ષા વ્યકત કરવામાં આવી છે.