UPI વ્યાપાર સક્ષમ યોજના
નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCI) એ 11 નવેમ્બર, 2026ના સત્તાવાર પરિપત્ર અનુસાર દેશના નાના વેપારીઓ માટે “UPI વ્યાપાર સક્ષમ યોજના” શરૂ કરી છે. આ યોજના હેઠળ UPI પરથી મળતી MDR આમાંથી 5% ફંડમાં જમા થશે અને તેનો ઉપયોગ નાના દુકાનદારોને UPI સાથે જોડવા અને તેમના વ્યવહારો વધારવા માટે કરાશે.
યોજનાના લક્ષ્યાંક અને લાભ
પરિપત્ર અનુસાર વાર્ષિક ટર્નઓવર 40 લાખ સુધી ધરાવતા વેપારીઓયજોગ્ય ગણવામાં આવ્યા છે અને ભૌગોલિક રીતે મુખ્યત્વે ટિયર-3થી ટિયર-6 શહેરો, ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યો, જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખના વેપારીઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરાયું છે. યોજનાનું અમલ અને ફંડનું યોગદાન આ યોજના તમામ UPI સભ્યો માટે અમલમાં મૂકવામાં આવી છે.
ફંડનું વિતરણ
UPI સિસ્ટમમાં સામેલ દરેક ઈશ્યુઇંગ બેંક, એક્વાયરિંગ બેંક, પેયર પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઈડર અને UPI એપ્લિકેશન પ્રોવાઈડરે પાત્ર વ્યવહારો પર મેળવેલા MDRમાંથી 5% રકમ આ ફંડમાં જમા કરાવવી પડશે. ઈન્ડસ્ટ્રી પ્રોગ્રામ્સ અને કેપિટલ માર્કેટના વ્યવહારો (મ્યુચ્યુઅલ ફંડ, સિક્યોરિટીઝ, બ્રોકર અને ડીલર્સ)ને આ યોગદાનમાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે.
યોજનાના અમલની સમયસીમા
યોજનામાં UPI MDR લાગુ થયાની તારીખથી 3 વર્ષ માટે અમલમાં રહેશે અને દર 6 મહિને તેની અસરકારકતાની સમીક્ષા થશે. ફંડના ત્રણ ઘટકો અને તેમનું વિતરણ NPCIએ ફંડને ત્રણ અલગ-અલગ ઘટકોમાં વહેંચ્યું છે: પ્રથમ માટે કુલ ફંડનો 30% — નવા નાના વેપારીઓને UPI સાથે જોડવા માટે, બીજા માટે કુલ ફંડનો 50% — ટ્રાન્ઝેક્શન ગ્રોથ માટે, અને ત્રીજા માટે કુલ ફંડનો 20% — ટાર્ગેટેડ વિસ્તારોમાં વધારાની વૃદ્ધિ માટે.
પ્રોત્સાહન અને શરતો
નવા જોડાયેલા નાના વેપારીઓ માટે એક્વાયરિંગ બેંકોને પ્રતિ ફિઝિકલ QR કોડ 300 રૂપિયા અને પ્રતિ સાઉન્ડબોક્સ ડિવાઇસ 750 રૂપિયા પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે. આ લાભ મેળવવા માટે નવા જોડાયેલા વેપારીએ ક્વાર્ટરના કોઈ પણ 2 મહિનામાં ઓછામાં ઓછા 25 પાત્ર વ્યવહારો અને દર મહિને ઓછામાં ઓછા 5,000 રૂપિયાના મૂલ્યના વ્યવહારો કરવાની શરત પૂરી કરવી અનિવાર્ય રહેશે.
ટાર્ગેટેડ વિસ્તારોમાં વધારાની વૃદ્ધિ
ટાર્ગેટેડ વિસ્તારોના વેપારીઓ માટે આ બેઝ રેટ પર 50% વધારાનું ઈન્સેન્ટિવ આપવામાં આવશે. ત્રીજા હેઠળ ટાર્ગેટેડ વિસ્તારોમાં વધારાની વૃદ્ધિ માટે ફંડ રાખવામાં આવ્યો છે: પાછલા ક્વાર્ટરની સરખામણીમાં વધેલા વ્યવહારોના મૂલ્ય પર બેઝ ઈન્સેન્ટિવ 0.03 ટકાનું રહેશે અને તેના ઉપર વધારાના રૂપે 0.20 ટકાનો બોનસ આપવામાં આવશે.
વ્યવહારની શરતો
યોજનાની સંજોગો મુજબ માત્ર 2,000 રૂપિયા કે તેનાથી ઓછા મૂલ્યના સફળ UPI વ્યવહારો જ ‘પાત્ર વ્યવહાર’ ગણાશે. NPCIએ સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે વ્યવહારને કૃત્રિમ રીતે ભાગ કરવા માટે કરેલા પ્રયાસો માન્ય નહીં ગણાશે.
વર્ષના લક્ષ્યાંક
NPCIનું લક્ષ્યાંક છે દર વર્ષે 60 લાખથી 1 કરોડ નવી ફિઝીકલ QR કોડ અને 5 લાખથી 10 લાખ નવા સાઉન્ડબોક્સ લગાવવાના, જેમાંથી નાના વેપારીઓના વ્યવહારોમાં વાર્ષિક 30થી 50 ટકા સુધીનું વૃદ્ધિનું આશાવાદ વ્યક્ત કરવામાં આવ્યું છે.
તકનીકી નિયમો અને પારદર્શિતા
એક્વાયરિંગ બેંકોએ દરેક નાના વેપારી માટે તેમના મોબાઇલ નંબર પરથી યુનિક મર્ચન્ટ આઈડેન્ટિફાયર (MIC) જનરેટ કરવો જરૂરી હશે અને દુકાનનું ચોક્કસ જીઓ-લોકેશન રિપોર્ટ કરવાનું રહેશે. જો કોઈ ડિવાઇસ 90 દિવસ સુધી નિષ્ક્રિય રહેશે તો તેને બંધ ગણેવામાં આવશે.