નેપાળમાં વિનાશક કુદરતી આપત્તિ
નેપાળમાં 26 ઓગસ્ટે થયેલ વિનાશક કુદરતી આપત્તિથી દેશ ગંભીર માનવીય અને આર્થિક સંકટમાં છે. હિમાલય વિસ્તારમાં હિમનદીનો મોટો ભાગ તૂટ્યા બાદ થયેલા અચાનક પૂર અને કાટમાળના પ્રવાહે નેપાળ-ચીન સરહદ નજીકના વિસ્તારોમાં વિશાળ તબાહી મચાવી છે. રાસુવા અને નુવાકોટ સહિતના વિસ્તારો સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત બન્યા છે, જેમાં વસાહતો, માર્ગો, પુલો અને અન્ય માળખાકીય સુવિધાઓને ભારે નુકસાન થયું છે.
મૃત્યું અને લાપતા રવિવાર, 30 ઓગસ્ટ સુધીના અહેવાલો મુજબ દેશભરમાં મૃત્યુની સંખ્યા 700ને પાર પહોંચી ગઈ છે અને હજારો લોકો હજુ લાપતા છે. નેપાળ અને ચીનના તિબેટ વિસ્તારમાં કુલ મળીને જાનહાનિ વધતાં આંકડા સતત બદલાઈ રહ્યા છે. રાહત અને બચાવ કામગીરી ચાલુ હોવાને કારણે સંપૂર્ણ ખેડચિત્ર હજુ સુપુષ્ઠિત થયા વગર છે.
આર્થિક નુકસાન અને પુનર્નિર્માણની જરૂરિયાત
પ્રાથમિક કારણ અને વૈજ્ઞાનિક તપાસ નેપાળ રેડ ક્રોસ સોસાયટીના જણાવ્યા મુજબ 26 ઓગસ્ટે તિબેટ તરફથી ભોટેકોશી નદીમાં અચાનક પ્રચંડ પાણીનો પ્રવાહ પ્રવેશ્યો હતો. આર્થિક નુકસાન અને પુનર્નિર્માણની જરૂરીયાત આપત્તિના પ્રાથમિક અંદાજોમાં નુકસાન લગભગ 200 અબજ નેપાળી રૂપિયા સુધી હોવાનું કેટલાક અંદાજો બતાવે છે, પરંતુ સરકારે હજુ સુધી સત્તાવાર અને અંતિમ આંકડો જાહેર કર્યો નથી.
નાણામંત્રી સ્વર્ણિમ વાગલેએ જણાવ્યું છે કે નુકસાન અને પુનર્નિર્માણ ખર્ચનું મૂલ્યાંકન ચાલુ છે અને તેમના પ્રાથમિક અંદાજ મુજબ પુનર્નિર્માણ માટે લગભગ 4થી 5 અબજ અમેરિકી ડોલર સુધીની જરૂર પડી શકે છે; તેમણે તેઓ આ પ્રાથમિક અંદાજ હોવાનું પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે.
હાઇડ્રોપાવર અને શિક્ષણ પર અસર
હાઇડ્રોપાવર, વિજ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો ભારે અસરગ્રસ્ત વિસ્તાર આપત્તિના સૌથી મોટાનાં અસરગ્રસ્ત ક્ષેત્રોમાં હાઇડ્રોપાવર આવે છે. અહેવાલો અનુસાર અસરગ્રસ્ત વીજ પ્રોજેક્ટો દેશની કુલ વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતાના 12 ટકા થી વધુ હિસ્સા સાથે જોડાયેલા છે. કેટલાક પ્રોજેક્ટોમાં કામ કરતા કર્મચારીઓ લાપતા હોવાનું જણાવાયું છે.
યુનિસેફના અહેવાલ મુજબ આશરે 17 હજાર બાળકોને તાત્કાલિક માનવિય સહાયની જરૂર છે. પૂર અને કાટમાળના પ્રવાહમાં 18 શાળાઓ સંપૂર્ણપણે નષ્ટ થઇ ગઈ છે અને અન્ય 20 શાળાઓને નુકસાન થયું છે, જેના કારણે હજારો બાળકોના શિક્ષણ પર સીધો પ્રભાવ પડ્યો છે.
પરિવહન અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર અસર
પૂરના કારણે અનેક પુલો તૂટી ગયા અને માર્ગો ધોવાઇ ગયા છે, જેના કારણે રાસુવાગઢી સરહદી માર્ગ અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ કનેક્ટિવિટી રૂટ ખોરવાઈ ગયા છે. આથી નેપાળ-ચીન સરહદ પર આધારિત વેપાર અને માલસામાનની અવરજવર પર સઘન અસર પડી રહી છે.
સરકાર માટે માત્ર રોડ અને પુલો ફરી બનાવવાની જ નહીં, પરંતુ વીજળી, સંચાર, પીવાના પાણી અને આરોગ્ય સેવાઓની ઝડપી પુનઃસ્થાપના પણ મોટી પડકાર રહેશે. રાહત કામગીરી અને આગળનું માર્ગદર્શક રાહત અને બચાવ કામગીરી ચાલુ છે, તેમ છતાં હવામાન, કાટમાળ અને ફરી પૂર આવવાની શક્યતા બચાવ કાર્યને મુશ્કેલ બનાવી રહી છે.
વિજ્ઞાનીઓ હિમાલય વિસ્તારમાં હિમનદીઓ અને પર્યાવરણમાં પરિવર્તનોને કારણે આવી આપત્તિઓનો જોખમ વધતો હોવાની ચેતવણી આપી રહ્યા છે અને સીમાપાર સહકારની અવિરત જરૂરિયાત જણાવી છે.