મધ્યપ્રદેશમાં ખેડૂતો માટે ATM કાર્ડ
મધ્યપ્રદેશમાં ખેડૂતોને બેન્કિંગ સુવિધાઓ સાથે જોડવા માટે સહકારી બેન્કો દ્વારા બનાવવામાં આવેલા 20 લાખથી વધુ ATM કાર્ડ વિશે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. માહિતી મુજબ રાજ્યમાં આશરે 23 લાખ ખેડૂતો સહકારી બેન્કોમાંથી લોન લે છે અને તેમનામાં માટે મોટા પાયે કાર્ડ તૈયાર કરાવાયા હતા, જોકે અત્યાર સુધી માત્ર આશરે 2.5 લાખ કાર્ડ જ એક્ટિવ થયાં છે.
કાર્ડોની ખરીદી અને વિતરણની સ્થિતિ માહિતીના અહેવાલ અનુસાર સહકારી બેન્કોએ મોટી સંખ્યામાં ATM કાર્ડ ખરીદવા અને તૈયાર કરાવવા પર ખર્ચ કર્યો હતો, પરંતુ મોટાભાગનાં કાર્ડ ખેડૂતો સુધી પહોંચ્યા નથી. અલગ અલગ અહેવાલોમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે લગભગ 19.5 લાખ ATM કાર્ડ ખરીદવામાં આવ્યા હતા જ્યારે બીજા અહેવાલોમાં “20 લાખથી વધુ” કાર્ડ બનાવવામાં આવ્યા હોવાનું પણ ઉલ્લેખ છે. તેમ છતાં હાલમાં માત્ર આશરે 2.5 લાખ કાર્ડ જ વિકાસકર્તા કાર્ડ તરીકે કાર્યરત છે.
ખર્ચ વિશે વિગતો અહેવાલ મુજબ મધ્યપ્રદેશના અપેક્સ બેન્ક અને રાજ્યની 38 જિલ્લા સહકારી બેન્કોએ મળીને ATM કાર્ડોની ખરીદી માટે લગભગ ₹23 કરોડથી વધુ ખર્ચ કર્યો છે. આ વચ્ચે મોટી સંખ્યામાં કાર્ડનો કાર્યરત ન હોવાનો મુદ્દો સર્જાયો છે અને સતત ખર્ચ બિનઉપયોગી થઈ જાય તેવી ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
કાર્ડની વેલિડિટી અંગે આશંકા અહેવાલમાં એવું પણ જણાવાયું છે કે વર્ષ 2022-23માં ખરીદાયેલા કેટલા કાર્ડ હવે પોતાની વેલિડિટી પૂર્ણ થવાની નજીક છે. જો તે વેલિડિટી સમયસર પૂર્ણ થઈ જાય તો ખેડૂતો માટે તે કાર્ડ ઉપયોગી રહેશે નહીં અને નવીન કાર્ડ બનાવવા માટે સરકારી નાણાંમાં વધારાનો ખર્ચ થઈ શકે છે.
વિતરણની જવાબદારી રાજ્યની 38 જિલ્લા સહકારી બેન્કોની આશરે 825 શાખાઓ મારફતે ATM કાર્ડ ખેડૂતો સુધી પહોંચાડવાની જવાબદારી હતી. તેમ છતાં વિતરણ અપેક્ષિત રીતે ન થવાને કારણે યોજનાનો હેતુ — ખેડૂતોને સરળતાથી બેન્કિંગ સુવિધા આપવી — પૂરું ન થઇ શક્યો હોવાનું જાણવામાં આવ્યું છે.
તપાસ અને રાજકીય પ્રતિક્રિયા આ મામલે સહકાર મંત્રી વિશ્વાસ સારંગે તપાસનો આદેશ આપ્યો છે. તપાસમાં ATM કાર્ડની વાસ્તવિક જરૂરિયાત કેટલી હતી, મોટાભાગના કાર્ડ બનાવવાની નિર્ણય કયા આધારે લેવાયો અને લાખો કાર્ડ ખેડૂતો સુધી કેમ ન પહોંચ્યા તેવી સવાલોનો સમાવેશ થશે. મંત્રીએ જણાવ્યું છે કે તપાસમાં દોષી સાબિત થતા તેના વિરુદ્ધ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. વિરોધ પક્ષે પણ સરકારે નિષ્ફળતા માટે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યાં છે. કોંગ્રેસના નેતા ઉમંગ સિંઘારે આ મામલે તેને કૌભાંડ કહી સરકારની ટીકા કરી છે અને જવાબદારો સામે કડકી કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરી છે.