ચૂંટણી પંચે મતાધિકાર અંગે વિશેષ અભિયાન શરૂ કર્યું
ચૂંટણી પંચે સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પૂર્ણ કરેલા 20 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વિશેષ અભિયાન ચલાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આ અભિયાનોમાં SIR દરમ્યાન હટાવવામાં આવેલા નામો અને 18 વર્ષની ઉંમર પૂર્ણ કરી ચૂકેલા નવા મતદારોના નામ મતદાર યાદીમાં ઉમેરવામાં આવશે. રિપોર્ટ અનુસાર ગુજરાતમાં 68 લાખ અને મહારાષ્ટ્રમાં લગભગ 2 કરોડ લોકોના નામ મતદાર યાદીમાંથી કાઢવામાં આવ્યા છે.
નિર્દેશ અને પ્રક્રિયા ચૂંટણી પંચે SIR સંબંધિત નિર્દેશ 29 સપ્ટેમ્બરે લેખિતમાં આપ્યા હતા અને ગુરુવારે તમામ રાજ્યના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓ (CEOs) સાથે યોજાયેલી વીડિયો કોન્ફરન્સમાં તે ફરીથી સમજાવવામાં આવ્યા. પંચે SIR પહેલાં અને પછીની મતદાર યાદીઓની સરખામણી કરવાની સુચના આપી છે જેથી ભૂલથી કે અનુકૂળતા વગર હટાવવામાં આવેલા પાત્ર મતદારોની ઓળખ થઈ શકે.
SIR પ્રક્રિયા અને રાજ્યની સ્થિતિ
SIRના ચરણો અને વ્યાપ પ્રથમ અને બીજા તબક્કામાં 10 રાજ્યો અને 3 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો — કુલ 13 — માં SIR પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ ચૂક્યા છે. ત્રીજા તબક્કામાં 16 રાજ્યો અને 3 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં SIR ચાલી રહ્યું છે અને તેમાંથી 7 રાજ્યોની યાદી જાહેર થઈ છે, જ્યારે ચૂંટણી કમિશનની તરફથી ત્રીજા તબક્કાના કેટલાક રાજ્યોના નામ જાહેર નથી કરવામાં આવ્યા.
ચૂંટણી પંચે 14 મેના રોજ કેટલાક રાજ્યોમાં ત્રીજા ચરણની SIR શરૂ કરવાનો જાહેરાત કરી હતી. આ ત્રીજા ચરણની પ્રક્રિયા 30 મેથી 23 ડિસેમ્બર સુધી ચાલી રહી છે અને આ દરમ્યાન કુલ 36.73 કરોડ મતદારોનું વેરિફિકેશન કરવામાં આવશે.
ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રમાં કાપ રિપોર્ટમાં દર્શાવાયું છે કે આ રિવિઝનમાં ગુજરાતમાં 68 લાખ નામ મતદાર યાદીમાંથી હટાવવામાં આવ્યા છે. મહારાષ્ટ્રમાં સૌથી વધુ, અંદાજે 2 કરોડ લોકોનાં નામ કાપાયા છે. મહારાષ્ટ્રની વિશેષ સૂચનાઓ મહારાષ્ટ્રમાં SIR હજી ચાલુ છે અને ત્યાં અધિકારીઓને સૂચના આપવામાં આવી છે કે કોઈપણ પાત્ર મતદારનું નામ ઉતાવળમાં હટાવવામાં ન આવે.
મુંબઈ શહેર અને મુંબઈ ઉપનગરના અધિકારીઓને પહેલા દસ્તાવેજો અને માહિતીની સંપૂર્ણ તપાસ કર્યા બાદ જ નામ દૂર કરવાનો નિર્ણય લેવા કહ્યું ગ̂યું છે. નોટિસ મેળવનારાઓ માટે 3, 4, 10 અને 11 ઓક્ટોબરે વિશેષ કેમ્પો યોજવાના છે. ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં આશરે 1.22 કરોડ રેકોર્ડ તપાસ માટે ચિહ્નિત કરવામાં આવ્યા છે.
તપાસ અને પુનઃઉમેરવાની પ્રક્રિયા ચૂંટણી પંચે સૂચવ્યું છે કે SIR દરમિયાન હટાવવામાં આવેલા નામોની તપાસ માટે બૂથ લેવલ ઓફિસર (BLO) ઘર પર જઈને સ્થળની તપાસ કરશે. જો તપાસમાં નામ ડુપ્લિકેટ હોવાનું જણાય કે વ્યક્તિ મૃત્યુ પામ્યો નહીં હોય તો ફોર્મ-6 દ્વારા નામ ફરીથી ઉમેરવા માટે કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
આ પ્રક્રિયામાં રાજકીય પક્ષો અને બૂથ લેવલ એજન્ટોની મદદ લેવામાં પણ સૂચના આપવામાં આવી છે. ECINet સમીક્ષા અને સોફ્ટવેર સુધારા ચૂંટણી પંચે ECINetની સમીક્ષા માટે એક સમિતિ બનાવવાનું નક્કી કર્યું છે અને તેમાં IIT અથવા IIITના એક સ્વતંત્ર નિષ્ણાતનો સમાવેશ રહેશે. જરૂરિયાત મુજબ સોફ્ટવેરમાં ફેરફાર કરવામાં આવશે.
ફોર્મ-6, જાહેરનામા અને ન્યાયિક ટિપ્પણી ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ અનુસાર, ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ 10 મહિના દરમ્યાન ફોર્મ-6માં વધારાની માહિતી ઉમેરવા અને SIR સંબંધિત કેટલાક નિર્ણયો અંગે 14 વખત વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. ચૂંટણી પંચે બાદમાં SIR પૂર્ણ થયેલા રાજ્યોમાં ફોર્મ-6માંથી વધારાનું ઘોષણાપત્ર હટાવી દીધું અને હવે SIR દરમિયાન નામ કાપાયા બાદ ફરીથી નામ ઉમેરવા માટે 2003ની મતદાર યાદીની માહિતી આપવાની આવશ્યકતા નહીં રહેશે.
બોમ્બે હાઈકોર્ટની ગોવા બેન્ચે SIR પ્રક્રીયા અંગે ટિપ્પણી કરી છે અને નોંધ કરી છે કે પ્રક્રિયા પરેશાન કરવાની હોવાની શક્યતા છે અને કાયદા મુજબ જ કાર્ય થવું જોઈએ, સોફ્ટવેર મુજબ નહિ. જસ્ટિસ વાલ્મીકિ મેનેઝેસ અને જસ્ટિસ અમિત એસ. જામસાંડેકરની બેન્ચે જણાવ્યું કે મતદારનું નામ હટાવવામાં આવે તે પહેલાં તેમને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક આપવી જોઈએ.