કૃષ અગ્રવાલએ બનાવ્યો એર પ્યુરીફાયર
દિલ્હીના 16 વર્ષીય કૃષ અગ્રવાલે રૂ. 140ના ખર્ચે સામાન્ય પંખાને એર પ્યુરીફાયરમાં બદલે તેવું ઇનોવેશન ‘પ્રોજેક્ટ વાયુ’ તૈયાર કર્યું છે. પ્રોજેક્ટનાં ફિલ્ટરે હવામાંથી PM2.5નું સ્તર 90% સુધી ઘટાવવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું છે. કૃષે આ કાર્ય માટે ‘ડાયના અવોર્ડ 2026’ મેળવ્યો છે અને આ ઉપકરણોથી દિલ્હીની શાળાઓમાં 10,000થી વધુ વિદ્યાર્થીઓને ફાયદો પહોંચ્યો છે.
પ્રોજેક્ટ વાયુ શું છે?
‘પ્રોજેક્ટ વાયુ’ માટે કૃષે એવો ખાસ ફિલ્ટર બનાવ્યો છે જેને કોઈપણ સામાન્ય પંખા પર સરળતાથી ફિટ કરી શકાય છે. આ ફિલ્ટરમાં ઈલેક્ટ્રોસ્ટેટિકલી ચાર્જ્ડ ફાઈબરનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, જે હવામાં રહેલા પ્રદૂષિત તત્વો અને અત્યંત સૂક્ષ્મ ધૂળ-માટીના રજકણોને આકર્ષીને સહજ રીતે પકડી લે છે. પંખો ચાલુ થતા જ આ ફિલ્ટર ફૂલી જાય છે જેથી ફિલ્ટરના કાર્યક્ષેત્રનું ક્ષેત્રફળ વધે અને રૂમની અંદરની હવા વધુ અસરકારક રીતે સાફ રહે છે.
પરીક્ષણ અને અસર
ફિલ્ટરનું પ્રદર્શન એક બંધ રૂમમાં પરીક્ષણ કરીને નોંધાયું હતું. પરીક્ષણ પહેલાં રૂમમાં પ્રદૂષણનું સ્તર 158 માઈક્રોગ્રામ પ્રતિ ઘન મીટર હતું, જે ફિલ્ટર ચાલુ કર્યા પછી એક જ કલાકની અંદર ઘટીને 11 માઈક્રોગ્રામ પ્રતિ ઘન મીટર સુધી આવ્યું. આ આંકડાઓ અનુસાર ફિલ્ટરે PM2.5નું સ્તર 90% સુધી ઘટાડ્યું છે. આ ઉપકરણનો ખર્ચ માત્ર રૂ. 140 છે.
વિતરણ અને વ્યાપ
આ ફિલ્ટર્સને દિલ્હીની શાળાઓમાં બાળકો માટે મફતમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે અને જરૂરિયાત મુજબ તેને સમયાંતરે બદલી શકાય છે. પ્રોજેક્ટના શરૂઆતના તબક્કામાં 602 ફિલ્ટર્સ તૈયાર કરીને 295 કલાસરૂમને આવરી લેવામાં આવ્યા હતા અને તેના દ્વારા આશરે 8,000 વિદ્યાર્થીઓને શુદ્ધ હવા મળી હતી. સફળતા બાદ અત્યારસુદી—હવે વધુ 45 શાળાઓમાં આ ફિલ્ટર્સ સ્થાપિત કરવાની તૈયારી ચાલી રહી છે, જેના પરિણામે કુલ 10,000થી વધુ શાળાકીય વિદ્યાર્થીઓને સીધો લાભ મળ્યો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
સન્માન
કૃષ અગ્રવાલને તેના આ લોકઉપયોગી અને પર્યાવરણપ્રતિક ઇનોવેશન માટે ‘ડાયના અવોર્ડ 2026’થી સન્માનિત કરવામાં આવ્યો છે.