જવાહર બક્ષીનું ‘રંગમાં રંગતાળી’
GS Team દ્વારા પ્રકાશિત વિશ્લેષણમાં ગઝલકાર જવાહર બક્ષીના ગરબા-ગઝલ પ્રયોગ ‘રંગમાં રંગતાળી’ની રચનાત્મક અને વિચારાત્મક વિશેષતાઓ સામે લાવવામાં આવી છે. લેખમાં ઉલ્લેખ છે કે નવરાત્રીના માહોલમાં ગરબા અને ગઝલના મિલનમાં આ કવિતા મહત્વની ઠરે છે અને કવિએ વલ્લભ ભટ્ટના જાણીતા ગરબાની ધ્રુવપંક્તિ ગઝલની રદીફ બનાવી એક અનોખું સંયોજન બનાવ્યું છે.
સ્રોત: GS Team — 17 Oct 20264 નવરાત્રીનો સંદર્ભ લેખનો મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે નવરાત્રીના પર્યાવરણમાં ગુજરાતી સાહિત્યમાં ગરબા અને ગઝલના સંસ્કૃતિપૂર્ણ મિલનનું મહત્વ વધે છે. તે પ્રસંગમાં ‘રંગમાં રંગતાળી’ જેવી રચનાઓ તહેવારિક પણ અંદરથી વિચારપ્રેરિત અનુભૂતિ ઉભી કરતી જોવા મળે છે.
રચનાત્મક પ્રયોગ અને પરંપરા
લેખમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે જવાહર બક્ષી ગઝલમાં પ્રયોગો માટે જાણીતા કવિ છે. તેઓ લાંબી બહેરની ગઝલ, ભજન-ગઝલ અને ગરબા-ગઝલ જેવા પ્રયોગો કરે છે અને દરેકમાં તેમની લેખનશૈલી ખાસ અને ઊંડી દેખાય છે. ‘રંગમાં રંગતાળી’માં વલ્લભ ભટ્ટના ગરબાના ધ્રુવપંક્તિને ગઝલની રદીફ તરીકે લેવાની રીતથી પરંપરા અને આધુનિકતાનો સંયોજન થયો છે.
કવિતાનું વિષય અને ચિત્રાત્મકતા લેખ પ્રમાણે કવિની કવિતા અંદરિક અને આધ્યાત્મિક પ્રવાસને ટૂંકા, સરળ શબ્દોમાં વ્યક્ત કરે છે. કવિ શારીરિક રીતે સ્થિર હોવા છતાં ત્રિલોકની યાત્રા કરે છે અને જાણે કોઈ અજાણી સચ્ચાઈની પહોંચ થવી જણાય છે.
લેખમાં કવિતાની કેટલીક પંક્તિઓ ઉલ્લેખવામાં આવી છે: એક વાગી અજાણી તાળી કે રંગમાં રંગતાળી, એક અણદીઠ સૂરત ભાળી કે રંગમાં રંગતાળી. હું તો બેઠો પલાંઠી વાળી કે રંગમાં રંગતાળી. લેખમાં વિશ્લેષણ કરતા જણાવાયું છે કે કવિ જોઈને અને ભાળવીને વચ્ચેનો ભેદ દર્શાવે છે અને તાળિ, રંગ, દ્વાર, દિશા અને પલાંઠી જેવા સહજ શબ્દો દ્વારા અંદરના અનુભવને વ્યક્ત કરે છે.
ભાષા અને સંદેશ લેખનો દાવો છે કે કવિની ભાષા સરળ છે; ક્યાંય ઉપદેશી સ્વરચેતનાનો ભાર નથી અને ચાર જ શેરમાં કવિ સમગ્ર આધ્યાત્મિક યાત્રાનો આભાસ સરળતાથી આપતો જણાય છે. સૌથી મોટું સંદેશ એમ કહેવામાં આવ્યું છે કે ચમત્કાર માટે કશું અસાધારણ બનવું જરૂરી નથી—એક અજાણી તાળી, એક અણદીઠ સૂરત, એક સહેજ ઉલાળ કે એક પલાંઠી પૂરતી બની શકે છે.