હોર્મુઝમાં તણાવ ફરીથી તીવ્ર
અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે મધ્યપૂર્વમાં સમુદ્રી તણાવ ફરીથી તેજ થયો છે. અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM)એ જણાવ્યું છે કે 8 સપ્ટેમ્બરે અમેરિકન દળોએ પાંચ ઇરાની ક્રૂડ ઓઇલ કેરિયર્સને નિષ્ક્રિય અથવા નષ્ટ કર્યા. ઇરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ (IRGC)એ પણ જવાબી કાર્યવાહીનો દાવો કર્યો છે અને રાષ્ટ્રીય મીડિયાને ટાંકીને રોઇટર્સે અહેવાલ આપ્યો છે કે IRGCએ બે અમેરિકન જહાજો અને આઠ ઓઇલ ટેન્કરો સહિત કુલ 10 જહાજોને નિશાન બનાવ્યાં હતા.
અમેરિકાની કાર્યવાહી અને CENTCOMનું નિવેદન CENTCOMના જણાવ્યા મુજબ, ટેન્કરો પર કાર્યવાહી કરતા પહેલાં તેમના ક્રૂને જહાજ ખાલી કરવાની સૂચના આપવામાં આવી હતી. અમેરિકાએ કહ્યું છે કે આ કાર્યવાહીનો સંબંધ રિવોલ્યુશનરી ગ્યાર્ડ્સ દ્વારા એક અમેરિકન નેવીના યુદ્ધજહાજને બેલિસ્ટિક મિસાઇલથી નિશાન બનાવવાના પ્રયાસના જવાબમાં કરવામાં આવી હતી.
અમેરિકા દાવો કરે છે કે ઈરાને બે દિવસમાં બે વખત અમેરિકન યુદ્ધજહાજ પર હુમલો કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ બંને બનાવમાં જહાજ બચી ગયા અને કોઈ અમેરિકન સૈનિકને ઈજા થવા જેવી માહિતી CENTCOMએ આપી નથી.
IRGCનો દાવો
IRGC દ્વારા નોંવાયેલા દાવામાં કહેવામાં આવ્યું છે કે તેને 10 જહાજોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા—જેમાં બે અમેરિકન જહાજો અને આઠ ઓઇલ ટેક્નરો શામેલ હતા—અને તે જહાજો હોર્મુઝના એવા વિસ્તારોમાં પ્રવેશવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા જેને ઈરાને “પ્રતિબંધિત અને અસુરક્ષિત વિસ્તાર” ગણાવ્યો હતો. હમણાં સુધી આ દાવાની સ્વતંત્ર રીતે પુષ્ટિ થતી નથી, તેથી તેની વર્તમાન સ્થિતિને IRGCનું નિવેડન તરીકે જ જોવાં માટે કહેવામાં આવ્યું છે.
શિપિંગ ટ્રાફિક અને આંકડા રોઇટર્સે ટાંકેલા Kplerના પ્રાથમિક ડેટા મુજબ 8 સપ્ટેમ્બરે માત્ર છ કોમોડિટી જહાજો હોર્મુઝમાંથી પસાર થયા, જે પહેલાંના દિવસેના નવ જહાજોની સંખ્યા અને 10 દિવસની સરેરાશ આશરે 12 જહાજોની સરખામણીમાં નીચી છે. અહેવાલમાં ધ્યાનમાં રાખવામાં આવ્યું છે કે શિપ-ટ્રેકિંગ ડેટામાં ફેરફાર આવી શકે છે કારણ કે કેટલાક જહાજો દરિયામાં ટ્રાન્સપોન્ડર બંધ કરી દેતા હોય છે.
ઓઇલ બજારમાં અસર
મધ્યપૂર્વમાં વધતા સૈન્ય તણાવથી વૈશ્વિક ઓઇલ માર્કેટમાં તરંગો દેખાયા છે. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ બુધવારે પ્રતિ બેરલ 100 ડોલરની નજીક ગયો હતો; બ્રેન્ટ 99 ડોલરથી ઉપર અને અમેરિકન WTI આશરે 94 ડોલર હેઠળ ટ્રેડ થયો હતો. અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે જો તેવા ભાવો લાંબા સમય સુધી ઊંચા રહે તો તેમાં પરિવહન ખર્ચ, ઉત્પાદન ખર્ચ અને મોંઘવારી ઉપર નકારાત્મક અસર થાય શકે છે, અને ખાસ કરીને ક્રૂડ આયાતકાર દેશો માટે મધ્યપૂર્વના સપ્લાય રૂટમાં અસ્થિરતા ગંભીર બાબત બની શકે છે.
વિસ્તાર અને સંઘર્ષનું પ્રસરણ
અહેવાલ મુજબ ઇરાને જોર્ડનમાં આવેલા અમેરિકન સૈન્ય મથકને નિશાન બનાવવાનો દાવો કર્યો અને જોર્ડનની સશસ્ત્ર દળોએ જણાવ્યું કે ઇરાન તરફથી 20 બેલિસ્ટિક મિસાઇલ છોડવામાં આવી હતી, જેમાંથી 18ને હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીએ અટકાવી નષ્ટ કર્યું અને બાકીની બે મિસાઇલ વસ્તીથી દૂર પડતી હતી; જોર્ડને કહ્યું છે કે કોઈ જાનહાનિ નોંધાય નહીં તેવું હોવાનું તેમણે જણાવ્યું છે.
સમકક્ષ અહેવાલો અનુસાર ઈરાન સમર્થિત યમનની હૂથી જૂથે સાઉદી અરેબિયાના કેટલાક વિસ્તારોને નિશાન બનાવ્યાં અને તે હુમલામાં સાઉદી ઊર્જા માળખાને નુકસાન પહોંચ્યું હોવાના અહેવાલો સાથે લગભગ 70થી વધુ લોકો ઘાયલ થયાનું પણ જણાયું છે.
હાલની સ્થિતિ અને આગળની શક્યતાઓ
સોર્સના અહેવાલ મુજબ હમણાં ઉપલબ્ધ માહિતી પરથી બંને પક્ષના દાવાઓ વચ્ચે તફાવત છે અને કેટલાક દાવાઓની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થયેલી નથી. અમેરિકન અધિકારીઓએ દૈનિક સ્તરે ચેતવણી આપી છે કે જો ઈરાન ગોઠવેલ રીતે ફરીથી અમેરિકન નૌકાદળને નિશાન બનાવશે તો વધુ ઇરાની ટેન્કરો સામે કાર્યવાહી થશે; બીજી તરફ ઇરાન પણ પોતાની ઓઇલ સપ્લાય અને સૈન્ય હિતોને નુકસાન પહોંચાડતી અમેરિકન કાર્યવાહીનો જવાબ આપવાની નીતિ અપનાવી રહ્યું છે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની અને ગલ્ફ વિસ્તારમાં વેપારી જહાજોની અવરજવર પર જોર્ટોઝ થતી સ્થિતિ વૈશ્વિક ઊર્જા સપ્લાય અને શિપિંગ માટે જોખમ બનેલી છે, અને આવી અસર લાંબા ગાળે બજારમાં સપ્લાય જોખમનું પ્રીમિયમ વધારી શકે છે.