ઈરાનના ઓઈલ ટેન્કર પર અમેરિકી હુમલો
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ હવે સૈન્ય અને આર્થિક બંને મોરચાએ વધુ તીવ્ર બન્યા છે. અમેરિકાએ ઈરાન સાથે સંકળાયેલ પાંચ ઓઈલ ટેન્કરોને નિશાન બનાવ્યાં હોવાનો CENTCOMનો દાવો છે અને ટ્રમ્પ પ્રશાસને ઈરાનના એવિએશન સેક્ટર સાથે જોડાયેલી 36 સંસ્થાઓ સામે નવા પ્રતિબંધો જાહેર કર્યા છે.
ઈરાન તેનામાં જોડી સામે અમેરિકી ઠેકાણાઓ પર મિસાઈલ હુમલાનો અને એક સામુદ્રી અંડરવોટર ડ્રોન કબજે કરવાની પણ દાવો કરી રહ્યું છે. અમેરિકાએ કયા ટેન્કરોને નિશાન બનાવ્યાં? CENTCOM અનુસાર ઓમાનની ખાડીમાં કિવિક, ચારમિનાર, હોરાઇઝન-1 અને રિસ્કો નામના ચાર ટેન્કરોને નષ્ટ કરવામાં આવ્યા અને પાંચમું જહાજ ડેર્યા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ખર્ગ દ્વીપની નજીક નિશાન બનાવવામાં આવ્યું.
CENTCOMએ જણાવ્યું છે કે આ કાર્યવાહી અમેરિકી નૌસેનાના યુદ્ધજહાજો પર થયેલા મિસાઈલ હુમલા પછી કરવામાં આવી હતી. CENTCOM જાણ કરે છે કે આ પંચજહાજોના ક્રૂને હુમલા પહેલાં જ જહાજ છોડવા માટે કહેવામાં આવ્યું હતું, અને ઈરાનના સરકારી ટેલિવિઝનમાં પણ ક્રૂને બહાર કાઢવામાં આવ્યા હોવાની માહિતી પ્રસારિત કરી છે.
ઈરાનનો જવાબ
ઈરાનનો જવાબ અને ડ્રોન મુદ્દો ઈરાનના સરકારી મીડીયાએ દાવો કર્યો છે કે તેહરાન પાસેનો સૈન્ય મિશન જોર્ડનમાં આવેલા અમેરિકી સ્થાપનો તરફ મિસાઇલ જમાવવાoit—(દાવો) કર્યું. તે દાવા અને અમેરિકાનું ટેન્કર પર હુમલો એકસાથે જોવામાં આવે તો બંને બાજુથી જવાબી સૈન્ય પગલાંનો ચક્ર ચાલુ રહેવાની શક્યતા વધે છે.
આ ઉપરાંત ઈરાનની નૌસેનાએ જણાવ્યુ છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના પ્રવેશદ્વાર નજીક મંગળવારે એક અમેરિકી અંડરવોટર ડ્રોન કબજે કર્યો હતો. CENTCOMના પ્રવક્તા કેપ્ટન ટિમ હોકિન્સે જણાવ્યું કે એન્ડુરિલ ડાઇવ-એલડી ડ્રોન એક દિવસથી વધુ સમય પહેલાં જ ખોટો થઈ ગયો હતો, તે વિસ્તારમાં દરિયાઈ સર્વે કરી રહ્યું હતું અને હાલમાં એમનું કહેવું છે કે તે હવે અમેરિકી સેનાના કબજામાં નથી.
અમેરિકી પાસાએ પણ દાવો કર્યો છે કે તે ડ્રોન જૂનું મોડેલ હતું, તેમાં કોઈ સંવેદનશીલ સોનાર અથવા રડાર સિસ્ટમ નહોતી અને તે બજારમાં ઉપલબ્ધ સામાન્ય ટેકનોલોજી ધરાવતું સાધન હતું.
નવી પ્રતિબંધોની જાહેરાત
અમેરિકાના નવા પ્રતિબંધો અને એવિએશનનો આરોપ ટ્રમ્પ પ્રશાસને ઇરાનના એવિએશન નેટવર્ક સાથે જોડાયેલી 36 સંસ્થાઓ સામે પ્રતિબંધો જાહેર કર્યા છે. જાહેર થયેલ યાદીમાં બે ડઝનથી વધુ પેસેન્જર અને ખાનગી એરલાઈન્સ તેમજ વિદેશી કાર્ગો સેવાઓ સાથે જોડી કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે.
અમેરિકાનો આરોપ છે કે ઈરાનનું એવિએશન નેટવર્ક હથિયારો, લોકો અને ગેરકાયદેસર સામાનની હેરફેર માટે ઉપયોગમાં લેવાતું છે અને નવા પ્રતિબંધોનો હેતુ ઇરાન સરકાર માટેના આર્થિક સહાય અને વેપારના માર્ગો પર દબાણ વધારવાનો છે. આ પગલાં ટ્રમ્પ પ્રશાસનના ‘ઓપરેશન ઇકોનોમિક આઉટકાસ્ટ’ અભિયાનનો ભાગ હોવાનું જણાવ્યું છે.
અમેરિકાના નાણામંત્રી સ્કોટ બેસેન્ટે ચેતવણી આપી છે કે ઈરાનની બાકી એરલાઇન્સ સાથે વેપાર કરતી સંસ્થાઓ પણ વૈશ્વિક નાણાકીય વ્યવસ્થાથી બહાર થઈ શકે છે. અમેરિકાએ તુર્કિયે, સંયુક્ત આરબ અમીરાત, કઝાકિસ્તાન અને મલેશિયાની કેટલીક ખાનગી કંપનીઓ સામે પણ કાર્યવાહી કરી છે અને આરોપ કર્યો છે કે આ કંપનીઓએ ઇરાનની માહી એર માટે સામાન અને લોજિસ્ટિક્સ સેવા પૂરી પાડી હતી.
સૂત્રો અનુસાર માહી એર તેહરાનથી એશિયા, યુરોપ અને મધ્યપૂર્વના અનેક શહેરો માટે ફ્લાઇટ ચલાવે છે. અમેરિકાએ માહી એર સામે પહેલા પણ કાર્યવાહી કરી છે: 2019માં અમેરિકાએ આરોપ મૂક્યો હતો અને માહી એર સામે પ્રથમ કાર્યવાહી 2011માં કરવામાં આવી હતી.
પરિસ્થિતિની સમીક્ષા હાલની ઘટનાઓમાંથી તત્ત્વોને જોવામાં આવે તો તણાવ ત્રણ સ્તરે દેખાય છે — સૈન્ય હુમલા, સમુદ્રી માર્ગ પર કામગીરી અને આર્થિક પ્રતિબંધો. अमेरिकાએ ઓઈલ ટેન્કરોને નિશાન બનાવ્યાં છે અને એવિએશન સેક્ટર પર પ્રતિબંધ લાદ્યા છે; ઈરાનએ મિસાઈલ હુમલાઓ અને ડ્રોન કબજે કરવાનો દાવો કર્યો છે. આગળની દિશા બંને દેશોની આગામી સૈન્ય અને રાજકીય કાર્યવાહી પર નિર્ભર રહેશે અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ તથા ઇરાનના તેલ અને એવિએશન નેટવર્કને લઇને આંતરિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ખાસ નજર રાખવામાં આવશે.