ગિરનાર લીલી પરિક્રમા: જંગલમાં વધતા પ્રકાશ અને અવાજનો પ્રભાવ
જુનાગઢના ગિરનારની લીલી પરિક્રમા વિસ્તારમાં આધુનિક સુવિધાઓ વધતા જંગલનું પ્રાકૃતિક સ્વરૂપ અને નિરવ શાંતિ નુકસાનનો સામનો કરી રહ્યાં છે. ગુરુજાત સમાચારની રિપોર્ટ અનુસાર, વર્ષ 2024માં પરિક્રમા રૂટ પર 600 લાઇટો અને લગભગ 10 જનરેટર મુકવામાં આવ્યા હતા અને તેનું ખર્ચ અંદાજે 15 લાખ થયો હતો. પરંતુ 2026માં આ સંખ્યા વધીને 1600 લાઇટો અને 25થી વધુ જનરેટર સુધી પહોંચી ગઈ છે અને ખર્ચ 50 લાખને પાર જશે એવી સ્થિતિ બની ગઈ છે.
પરિક્રમા રૂટ પર થયેલા ફેરફારોના આંકડા ગિરનાર વન્યજીવ અભયારણ્યમાં આવેલી 36 કિલોમીટર લાંબી પરિક્રમા માર્ગ પર વહીવટી તંત્ર દ્વારા કરવામાં આવેલા ફેરફારોના આંકડા ચોંકાવનારા છે. રિપોર્ટમાં જણાવ્યા પ્રમાણે કેટલીક સમાવિષ્ટ વિસ્તારો જેમ કે માળવેલાની ઘોડી અને નળપાણીની ઘોડી જેવા મધ્ય ભાગો પણ દિવસ જેવો ઝળહળાટવાળા પ્રકાશમાં ડૂબાઈ ગયા છે.
વન્યજીવો અને પર્યાવરણ પર પડતા પ્રતિકૂળ પ્રભાવ વન્યજીવ નિષ્ણાતો અને પર્યાવરણ પ્રેમીઓના મતે, જંગલમાં સતત કૃત્રિમ પ્રકાશ અને જનરેટરના અવાજ-ધુમાડા વન્યજીવોની જૈવિક ઘડિયાળ અને શિકાર કરવાની કુદરતી પ્રવૃત્તિમાં ગંભીર ખલેલ પહોંચાડે છે. રાત્રિના અંધકારમાં વિચરતા સિંહ, દીપડા અને અન્ય નિશાચર પ્રાણીઓ આ હેવી ફ્લડ લાઈટોથી ભયભીત બની પોતાના મૂળ વિસ્તારો છોડવા મજબૂર થઈ રહ્યાં છે.
સોર્સે જણાવ્યું છે કે 25થી વધુ જનરેટરોના સતત અવાજ અને ધુમાડાથી જંગલની નિરવતા અને પર્યાવરણને નુકસાન થઈ રહ્યું છે અને આવી પરિસ્થિતિ ભવિષ્યમાં માનવ-વન્યજીવ ઘર્ષણ વધારી શકે છે. રૂપાંતરણ અને વનવિભાગ સામે ઊઠેલા પ્રશ્નો રિપોર્ટમાં ઉઠાવેલા કેટલાક પડકારો અને પ્રશ્નો એ મુજબ છે કે વનવિભાગે પરિક્રમા માર્ગના કોર વિસ્તારમાં કેટલા અને કેવી રીતે લાઈટો અને જનરેટર ગોઠવવાની મંજૂરી આપી છે, જ્યારે તે જ સંસ્થા વન્યજીવોના સંરક્ષણ માટે જવાબદાર છે.
Activists અને સ્થાનિક પર્યાવરણપ્રેમીઓ વનતંત્રની ભૂમિકા અંગે અગત્યના પ્રશ્નો ઉઠાવે છે. સ્થાનિક માગણીઓ વન્ય પ્રાણી પ્રેમીઓ અને પર્યાવરણવિદોએ તંત્ર સામે નીચેની માંગો રજુ કરી છે, જેમા રિપોર્ટમાં વિગતે જણાવાયું છે: પરિક્રમાને પિકનિક કે કોમર્શિયલ ઈવેન્ટમાં ફેરવવાનું રોકવું. જંગલના કોર વિસ્તારમાં પ્રકાશ અને અવાજનું પ્રદૂષણ તાત્કાલિક કમી પાડવી. સિંહ અને અન્ય વન્યજીવોને નિર્ભયતાથી પોતાના ઘરમાં રહેવા માટે જરૂરી પગલા લેવાનાં.
સોર્સમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે જો વહીવટી તંત્ર અને વનવિભાગ આ વધતા માપદંડોને નિયંત્રિત કરવામાં નિષ્ફળ જાય તો આવનારા વર્ષોમાં ગિરનારની લીલી પરિક્રમા પોતાની કુદરતી ઓળખ અને ‘આત્મા’ ગુમાવી શકે છે.