ફોર્મ-6માં ફેરફારનો પ્રસ્તાવ
મુંબઈ — મહારાષ્ટ્રના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીએ ચૂંટણી પંચને ફોર્મ-6માં ફેરફાર કરવાનો પ્રસ્તાવ મોકલ્યો છે. પ્રસ્તાવ અનુસાર ડ્રાફ્ટ રોલમાંથી દૂર કરાયેલા મતદારો ફરીથી પોતાનું નામ નોંધાવી શકશે અને અરજી દરમિયાન મતદાર પાસેથી “પહેલીવાર મતદાર બનવાના” ઘોષણાનો પ્રશ્ન ન પૂછવામાં આવે તેવી વિનંતી છે.
પ્રસ્તાવમાં શું છે?
ફોર્મ-6માં પ્રસ્તાવિત ફેરફાર શું છે? પ્રસ્તાવમાં જણાવ્યું છે કે જે મતદારો ફરીથી મતદાર યાદીમાં નામ નોંધાવવા માંગે છે, તે તેમના ફોર્મ-6 માં અટક લાગતાં પ્રશ્નો વગર અરજી કરી શકે તે માટે ફોર્મમાંથી “પહેલી વાર મતદાર યાદીમાં નામ નોંધાવી રહ્યો છું” પ્રકારની ઘોષણાનું પ્રશ્ન દૂર કરવાનુ સૂચન કરાયું છે.
સૂત્રો અનુસાર આ પ્રસ્તાવ ગયા અઠવાડિયે મોકલવામાં આવ્યો હતો. ખોટી ઘોષણાના પરિણામો અને કાયદાકીય તથ્ય ફોર્મ-6માં અરજદારે એ પણ જાહેર કરવું પડે છે કે તેનું નામ કોઈ વિધાનસભા અથવા લોકસભા મતવિસ્તારની મતદાર યાદીમાં સામેલ નથી. ખોટી ઘોષણા કરવા બદલ લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1950 ની કલમ 31 હેઠળ કાર્યવાહી થઇ શકે છે, જેમાં એક વર્ષ સુધીની જેલ, દંડ અથવા બંનેની જોગવાઈ છે.
લોકોનો ડર
અધિકારીઓનું કહેવું છે કે ઘણીવાર લોકો અને BLOોએ આ સજા ભયને કારણ બતાવ્યો છે અને તેનાથી નામ ફરીથી નોંધાવવા ડર લાગે છે. પ્રસ્તાવનું કારણ અને સ્થાનિક પ્રતિસાદ અધિકારીઓ અને કેટલાક Booth Level Officers (BLO) દ્વારા આપવામાં આવેલી ફરિયાદોને ધ્યાનમાં રાખીને આ પ્રસ્તાવ મોકલાયો હોવાનું જવાબદાર અધિકારીઓે જણાવ્યું છે. તેઓ કહે છે કે ખોટી ઘોષણાની સજા અંગેનો ભય મતદારોને ફરીથી નોંધણી કરતાં અટકાવે છે.
અગાઉના ફેરફારો
ફોર્મ-6માં અગાઉ થયેલા ફેરફારો ચૂંટણી પંચે 10 ઓક્ટોબરે SIR પૂર્ણ થયેલા રાજ્યોમાં ફોર્મ-6માં મોટો ફેરફાર કર્યો હતો. તે ફેરફારમાં ગયું હતું કે SIR દરમિયાન નામ કમી થયા બાદ ફરીથી નામ જોડાવવા માટે 2003ની મતદાર યાદીની માહિતી આપવાની જરૂર નહીં રહેશે. અરજદારે હવે એ પણ જણાવવાની જરૂર નહીં કે તેનો, માતા-પિતા અથવા દાદા-દાદીનું નામ તે યાદીમાં હતું કે નહીં; ફોર્મ-6માંથી આ સંબંધિત વધારાનું ઘોષણાપત્ર દૂર કરવામાં આવ્યું છે.
વિશેષ અભિયાન
SSR અને SIRનો પરિપ્રેક્ષ્ય મહારાષ્ટ્રમાં હાલ સ્પેશિયલ સમરી રિવિઝન (SSR) ચાલી રહ્યું છે અને અહીં ડ્રાફ્ટ રોલમાંથી દૂર કરાયેલા જૂના મતદારોને પણ ફોર્મ-6 દ્વારા નામ નોંધાવવા કહેવામાં આવી રહ્યું છે. ચૂંટણી પંચે 17 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં મતદાર યાદીનું SSR કરાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે જેમાં મધ્યપ્રદેશ, ઉત્તરપ્રદેશ, પંજાબ, ગોવા અને ઉત્તરાખંડનો સમાવેશ થાય છે. SIR વિવાદ 24 જૂન 2025થી શરૂ થયો હતો.
વિવાદ એ દાવો સાથે ઉઠ્યો કે દસ્તાવેજોની શરતો અને સમયને કારણે પાત્ર મતદારોનાં નામ કાઢી શકાય. ઓગસ્ટ 2025માં બિહારની ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાંથી આશરે 65 લાખ નામ બહાર આવ્યા બાદ વિવાદ વધ્યો. મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી ગયો અને કોર્ટે 27 મે 2026ના રોજ બિહારમાં SIR કરાવવાના ચૂંટણી પંચના અધિકારને યથાવત રાખ્યો. બાદમાં સપ્ટેમ્બર-ઓક્ટોબર 2026માં ફોર્મ-6માં SIR સંબંધિત વધારાની ઘોષણા અને પંચની અંદરના કથિત મતભેદો અંગે નવો વિવાદ ઊભો રહ્યો.
SSR હેઠળ nuevos નામ ઉમેરાશે અને ભૂલો સુધારવામાં આવશે; 2027માં 18 વર્ષ પૂર્ણ કરનારા યુવાનો પણ નામ ઉમેરવા માટે અરજી કરી શકશે. નામ ઉમેરવા અને કાઢી નાખવાની માહિતી રાજકીય પક્ષોને આપવામાં આવશે. આગળની કાર્યવાહી પ્રસ્તાવિત ફેરફાર અને SSRની પ્રક્રિયા અંગેના વિચારોને ધ્યાનમાં રાખીને આગળની કાર્યવાહી યોજાશે. ચૂંટણી પંચે SIR પૂર્ણ કરી ચૂકેલા 20 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં બાકી રહેલા પાત્ર મતદારોનાં નામ ઉમેરવા માટે વિશેષ અભિયાન ચલાવવાનો પ્રયત્ન કરવાનું કહ્યું છે.