BRICSનો વિકાસ
2001માં Goldman Sachsના અર્થશાસ્ત્રી જિમ ઓ’નીલે પ્રસ્તાવિત કરેલા ‘BRIC’ વિચારથી શરૂ થયેલ જૂથ આજે વૈશ્વિક દક્ષિણ માટે મહત્વપૂર્ણ રાજકીય-આર્થિક મંચ બની ગયું છે. શરૂઆતમાં આ એક આર્થિક કલ્પના હોવા છતાં, સમય સાથે રાજકીય સંકલન, નાણાકીય વ્યવસ્થા અને વૈશ્વિક પ્રતિનિધિત્વ વધારવાની યુક્તિમાં પરિવર્તિત થયું છે.
BRICSની 25 વર્ષની સફર
લેખમાં ઉલ્લેખ છે કે 2026માં BRICSની સ્થાપનાના 20 વર્ષ પૂર્ણ થાય છે. ઉદભવ અને પ્રારંભિક વૈચિત્ર્ય 2001માં જિમ ઓ’નીલે બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત અને ચીન માટે ‘BRIC’ શબ્દ પ્રચલિત કર્યો. શરૂઆતમાં તે કોઈ રાજકીય સંગઠન ન હોતો; આ ચાર મોટી ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓની વૈશ્વિક શક્તિને ઓળખાવતો આર્થિક વિચાર હતો.
સમય માટે સરકારો અને નેતાઓ વચ્ચે સંકલન વધતા તેનું સ્વરૂપ વૈશ્વિક શાસન અને નાણાકીય સંસ્થાઓમાં વિકાસશીલ દેશોના હિતો માટે કાર્યરત મંચ બનવાની દિશામાં પરિવર્તિત થયું.
વિસ્તરણ અને નવું સભ્યપદ
2023ના જોહાનિસબર્ગ શિખર સંમેલનમાં BRICSના વિસ્તરણનો નિર્ણય લેવાયો. એ નિર્ણય અનુસાર સાઉદી અરેબિયા, ઇજિપ્ત, સંયુક્ત અરબ અમીરાત, ઇથિયોપિયા અને ઈરાનને નવા સભ્યો તરીકે સામેલ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો અને તે 2024થી અમલમાં આવ્યો. 2025માં ઇન્ડોનેશિયા પણ પૂર્ણ સભ્ય બન્યું. પરિણામે જૂથના પૂર્ણ સભ્યોની સંખ્યા 11 થઇ.
આર્થિક અને ભૌગોલિક અસર
BRICS સંબંધિત સત્તાવાર આંકડા અનુસાર, વિસ્તરણ બાદ જૂથનો વૈશ્વિક GDPમાં PPP આધારિત હિસ્સો આશરે 39 ટકા અને વિશ્વની વસ્તીમાં હિસ્સો આશરે 48.5 ટકા દર્શાવવામાં આવ્યો છે. આર્થિક અને ભૌગોલિક અસરથી એશિયા, આફ્રિકા, મધ્ય પૂર્વ અને લેટિન અમેરિકાની મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓ એક જ મંચ પર આવી છે.
New Development Bank અને નાણાકીય સહયોગ
BRICSના વિકાસમાં New Development Bank (NDB)ની રચના શામેલ છે. NDBની સ્થાપના 2015માં પાંચ મૂળ BRICS સભ્યો—બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત, ચીન અને દક્ષિણ આફ્રિકા—દ્વારા કરવામાં આવી હતી. બેંકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ટકાઉ વિકાસ માટે નાણાં ઉપલબ્ધ કરાવવાનો રહ્યો છે.
ભારતની અધ્યક્ષતા
ભારત 1 જાન્યુઆરી 2026થી BRICSની અધ્યક્ષતા સંભાળી છે; અગાઉ ભારત 2012, 2016 અને 2021માં અધ્યક્ષ રહી ચુક્યું છે. ભારતીય અધ્યક્ષતાનું થીમ છે—”Building for Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability”. ભારત 12 અને 13 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે 18મી BRICS સમિટનું આયોજન કરશે.