બિસરખ ગામમાં દશેરા
ઉત્તરપ્રદેશના ગ્રેટર નોઈડામાં આવેલા બિસરખ ગામમાં દશેરાના દિવસે ઉલ્લાસ અને રાવણ દહનની પરંપરા નથી. અહીંના ગામવાસીઓ રાવણને અસુર તરીકે નહીં પરંતુ પોતાના પૂર્વજ અને દાદા તરીકે માનતા હોવાથી દશેરાના દિવસે રાવણના મૃત્યુનો શોક મનાવવામાં આવે છે અને રામલીલા યોજાતી નથી.
ગામની પૌરાણિક ઓળખ અને નામોત્પત્તિ સ્થાનિક માન્યતા મુજબ બિસરખ ગામને રાવણનું જન્મસ્થળ માનવામાં આવે છે. શિવ પુરાણ અને સ્થાનિક કથાઓમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે રાવણના પિતા ઋષિ વિશ્રવનો મૂળ નિવાસ આ જ ભૂમિ કહી શકાય છે. પ્રાચીન કથાઓ મુજબ ગામનું નામ પૂર્વે ‘વિશ્વેશરા’ હતું અને સમય સાથે તે ‘બિસરખ’ તરીકે વિકસિત થયું.
રાવણની પૂજા અને દશેરા પર શોકની પરંપરા ગામના લોકોએ દશેરા પર રાવણનું મૂર્તિ દહન કરવાથી દૂર રહેવાનો અને તેના માટે શોક મનાવવા—પૂજા અને હવન કરવાનો પરંપરાગત માર્ગ અપનાવ્યો છે. ગામના મુખ્ય મંદિરના પૂજારીના જણાવ્યા અનુસાર દશેરાના દિવસે યજ્ઞશાળાની સામે રાવણની મૂર્તિ મૂકીને વિશેષ હવન અને પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવે છે અને રાવણની આત્માની શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
રામલીલા ન યોજવાના કારણો સ્થાનિકોની દૃઢ માન્યતા છે કે ભૂતકાળમાં જ્યારે પણ અહીં રાવણ દહન અથવા રામલીલાનું આયોજન કરવાનો પ્રયાસ થયો, ત્યારે ગામ પર какая મોટી આફત અથવા અનિશ્ચિત ઘટના આવી હતી. આ માન્યતા અને પૂર્વજો પ્રત્યેનો આદર કારણભૂત થઈને અહીં રાવણ દહનનું અને રામલીલા જેવા કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવતું નથી.
સોશિયલ મીડિયા દ્વારા પ્રવાસી આકર્ષણ પહેલાં આ પરંપરા નજીકના વિસ્તારમાં જ જાણીતી હતી, પરંતુ ઈન્સ્ટાગ્રામ રીલ્સ, યુટ્યુબ અને ઇન્ટરનેટ પર વિષય ફેલાતા બિસરખ હવે દેશ-વિદેશથી આવતા પ્રવાસીઓ માટે આકર્ષક સ્થળ બની ગયું છે. ગામમાં આવેલી પ્રાચીન શિવ મંદિર આજે માત્ર ધાર્મિક સ્થાન જ નહીં, પરંતું પ્રવાસીઓ માટેનો એક મહત્વનો આકર્ષણનું કેન્દ્ર પણ બન્યું છે.