ભારત સરકારનો મોટો નિર્ણય
કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયે વિદેશી નાગરિકો માટે વિઝા પ્રક્રિયા વધુ સરળ, સ્પષ્ટ અને વ્યવસ્થિત બનાવવા માટે વ્યાપક ફેરફારો જાહેર કર્યા છે. મુખ્ય વિઝા શ્રેણીઓની સંખ્યા 13 થી ઘટાડીને 9 કરી દેવાઈ છે અને ઉપ-શ્રેણીઓ 49 થી સંકુચિત કરીને 23 પર લાવી આપવામાં આવી છે. વિઝા અરજી ફોર્મમાં જરૂરી માહિતી ભરવાના કોલમોમાં પણ સાઈટ જણાવ્યા મુજબ લગભગ 65-70% સુધીનો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે.
ગૃહ મંત્રાલય અનુસાર આ નવી વ્યવસ્થા 2026ના અંત સુધીમાં પરિપૂર્ણ રીતે અમલમાં આવશે. સંક્ષિપ્ત સારાંશ ગૃહ મંત્રાલયે જણાવ્યું છે કે ફેરફારા વિકસિત દેશોની વિઝા પ્રણાલીઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણોના અભ્યાસ પરથી કરવામાં આવ્યા છે.
વિઝા શ્રેણીઓ
સરકારના જણાવ્યાના અનુસાર, સમાન ઉદ્દેશ્યવાળા પ્રવાસ પ્રકારોને એકસાથે લાવવાથી અરજદારો માટે યોગ્ય વિઝા પસંદ કરવી સરળ રહેશે અને પ્રક્રિયા ઝડપી બનશે. નવી 9 મુખ્ય વિઝા શ્રેણીઓમાં બિઝનેસ (Business), ડિપ્લોમેટિક (Diplomatic), વર્ક (Work), જર્નલિસ્ટ (Journalist), મેડિકલ (Medical), ઓફિશિયલ (Official), સ્ટુડન્ટ (Student), વિઝિટર (Visitor) અને મિસલેનિયસ (Miscellaneous) સામેલ છે.
વિઝિટર વિઝા — મુખ્ય ફેરફારો પરંપરાગત ‘ટૂરિસ્ટ વિઝા’ને હવે ‘વિઝિટર વિઝા’ તરીકે નામ આપવામાં આવ્યું છે અને તેને બે ઉપ-શ્રેણીઓમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે: V-1: 30 દિવસ માટે મલ્ટિપલ એન્ટ્રી સાથે મળશે; આ શ્રેણીમાં બિઝનેસ મીટિંગ, મેડિકલ પરામર્શ, વેલનેસ અને ટૂંકા અભ્યાસક્રમો આવરી લેવામાં આવ્યા છે. V-2: લાંબા ગાળાની યાત્રાઓ અને સંબંધિત શરતો માટે 1 થી 10 વર્ષ સુધીની અવધિ માટે વિઝા ઉપલબ્ધ રહેશે.
મેડિકલ અને આયુષ વિઝા મેડિકલ સેગમેંટ માટે અલગ જ જોગવાઈઓ રાખવામાં આવી છે: આધુનિક ચિકિત્સા માટે M-1 અને આયુષ પદ્ધતિઓથી સારવાર માટે M-3 વિઝા અલગ કરવામાં આવ્યા છે. દર્દીઓના સહાયક માટે M-2 અને M-4 વિઝા રહેશે, જે ડિફોલ્ટરૂપે એક વર્ષ માટે અને મલ્ટિપલ એન્ટ્રી સુવિધા સાથે રહેશે, જેથી વારંવાર અરજી કરવાની જરૂર ન પડે.
વિદેશી વિદ્યાર્થીઓ માટેની વ્યવસ્થા સ્ટુડન્ટ વિઝા બે ઉપ-શ્રેણીઓમાં વહેંચવામાં આવી છે: S-1 (સ્કૂલ, સ્નાતક, અનુસ્નાતક) અને S-2 (પીએચડી, રિસર્ચ, વિઝિટિંગ ફેકલ્ટી, ઈન્ટર્નશિપ). ‘સ્ટડી ઈન્ડિયા’ પોર્ટલ દ્વારા પ્રવેશ પ્રાપ્ત કરનારા વિદ્યાર્થીોએ 5 વર્ષ સુધીનો ઈ-S-1 મલ્ટિપલ એન્ટ્રી વિઝા મેળવવાની સગવડ મળવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.
બિઝનેસ અને ટેકનિકલ વિશેષજ્ઞો બિઝનેસ વિઝાને હવે B-1 (ઉદ્યોગ સ્થાપના માટે) અને B-2 (ટુકડા ગાળાના કોન્ટ્રાક્ટ, પ્રોડક્શન ઇન્વેસ્ટમેન્ટ, ફિલ્મ નિર્માણ વગેરે) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યું છે. ભારતીય કંપનીઓમાં મશીનની સ્થાપના અથવા ટેકનિકલ સહાય આપવા આવનાર વિશેષજ્ઞો અને ઇજનેરોને B-2 શ્રેણી હેઠળ ઈ-વિઝા આપવાની વ્યવસ્થા છે.
મિસલેનિયસ વિઝા આ શ્રેણીમાં વિવિધ વિશેષ પ્રાવધાનોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં ભારતીય મૂળના લોકો, તેમના જીવનસાથી અને બાળકો માટેના પ્રાવધાન, ઓરોવિલ ફાઉન્ડેશન સાથે જોડાયેલા લોકો અને અફઘાન નાગરિકો માટેના સ્ટે વિઝા તથા લાંબા ગાળાના વિઝા પ્રાવધાનો સમાવેશ થાય છે.
અમલનો સમયગાળો અને અગાઉના સુધારા ગૃહ મંત્રાલયે જણાવ્યું છે કે આ નવી સંશોધિત વ્યવસ્થા 2026ના અંત સુધી સંપૂર્ણપણે અમલમાં આવશે અને તેના માટે આઈટી સિસ્ટમ અપડેટ કરવામાં આવી રહી છે. લેખમાં ઉલ્લેખ છે કે ગૃહ મંત્રાલયે અગાઉ ઑક્ટોબર 2025માં પણ વિઝા વ્યવસ્થામાં સુધારા કર્યા હતા.
લાભાર્થી દેશોની સંખ્યા વિશેનો ઉલ્લેખ લેખમાં ઉલ્લેખ છે કે આ નવી વ્યવસ્થાનો લાભ 172 દેશોના નાગરિકોને મળશે, જ્યારે અન્ય જગ્યાએ તે જ રિપોર્ટમાં નોંધાયું છે કે હાલ વિશ્વના 1722 દેશોના નાગરિકોને ભારતની ઈ-વિઝા સુવિધા ઉપલબ્ધ છે.
સૂત્ર: Gujarat Samachar (GS Team), 12 નવેમ્બર 2026