ઈંગોરિયા યુદ્ધ: 70-80 વર્ષ જૂની પરંપરા
અમરેલીના સાવરકુંડલામાં દિવાળીની રાત્રે ચાલી આવતી અનોખી પરંપરા ‘ઈંગોરિયા યુદ્ધ’ છેલ્લા 70-80 વર્ષથી ચાલી રહી છે. પરંપરા અંતર્ગત બે જૂથ સામસામે એકબીજાની તરફ સળગતા ઈંગોરિયા (હવે કોકડા) ફેંકીને ઉજવણી કરતા હોય છે. દ્રશ્યે જોખમી લાગતી હોવાથી લોકો આશ્ચર્યચકિત થાય છે, પરંતુ સ્થાનિકો દાવો કરે છે કે આ રમતમાં આજ સુધી કોઈને ઈજા થયી નથી.
પરંપરાની વિશેષતાઓ
પરંપરા અને સમયગાળો દિવાળીની રાત્રે સાવરકુંડલાની રવાયતમાં બજારમાં લોકો બે જૂથમાં વહેંચાઈ જાય છે અને રાત્રિના 10 વાગ્યાથી વહેલી સવાર સુધી ઈંગોરિયા યુદ્ધ ચાલે છે. સ્થાનીકો ગણાવે છે કે આ પરંપરા સાવરકુંડલાની ઓળખ બની ગઈ છે અને જોવા માટે ગુજરાત બહારથી પણ લોકો આવતા હોય છે.
ઈંગોરિયા અને કોકડાનો ઉપયોગ
ઈંગોરિયા અને કોકડાનો ભાગ પહેલા આ રમત માટે ઈંગોરિયા નામનું ફળ વપરાતું — ચીકુ જેવા ફળના આકારનું તે ફળ વૃક્ષ પર આવતા હોવાનું આલેખન મળે છે. ઈંગોરિયાના વૃક્ષો ઘટતા હવે અહીં કોકડા નામના વિકલ્પનો ઉપયોગ શરૂ કર્યો છે. સ્થાનિકો જણાવે છે કે પહેલાં ઈંગોરીયામાં સુરોખાર, ગંધક અને કોલસાની ભૂકી ભરી એક દારૂખાનાનું કામ થાય છે.
કારીગરો અને તેમની તૈયારી
ગાધકડા ગામના કારીગર તુષાર મકવાણાએ જણાવ્યું કે તેઓ દિવાળીની તૈયારીઓ માટે ત્રણ-ચાર મહિના પહેલાંથી કાર્ય શરૂ કરે છે. તેઓએ કહ્યું કે કોલસાની ભૂકી ભરીને તેમાં પથ્થર ભરી, ડ્રીલની મદદથી છિદ્ર કરવામાં આવે છે અને આ રીતે તૈયાર કરેલા ઈંગોરિયા/કોકડા યુદ્ધમાં વપરાય છે. કામની આવક તુષારે જણાવ્યું કે હાલમાં તેમને દિવસભરની 500 રૂ રોજગારી મળે છે.
લોકપ્રિયતા
આ રમત એટલી લોકપ્રિય બની છે કે સ્થાનિકો કહે છે ગુજરાતની સીમાઓ પસાર કરતાં લોકો તેને જોવાની જરુરિયાત રાખે છે. ભાગ લેવા માટે અને જોવા માટે સુરત અને અમદાવાદ જેવી જગ્યાઓથી પણ લોકો અહીં આવે છે. કારીગરો અને લોકમેળાની સાથે દિવાળીનાં દિવસો નજીક આવતા સાહેબો ઇંગોરિયા/કોકડા તૈયાર કરવામાં વ્યસ્ત રહે છે.