કચ્છમાં ઘોરાડનું બચ્ચું
કચ્છના અબડાસા (નલિયા) સ્થિત ઘોરાડ અભયારણ્યમાં વન્યજીવ સંરક્ષણ ક્ષેત્રે ઐતિહાસિક સિદ્ધિ નોંધાઈ છે. ‘જમ્પ સ્ટાર્ટ એપ્રોચ’ દ્વારા રાજસ્થાનથી લાવવામાં આવેલા ફલિત ઈંડામાંથી 26 માર્ચે જન્મેલા ઘોરાડનું બચ્ચું નર હોવાની પુષ્ટિ વાઇલ્ડલાઇફ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ઇન્ડિયા (WII) અને વન વિભાગના મૂલ્યાંકન બાદ થઈ છે.
વર્ષ 2020થી નર ઘોરાડની ગેરહાજરીના કારણે સર્જાયેલા જોખમના પરિપ્રેક્ષ્યમાં આ સફળતા આશા જગાવે છે. જન્મ અને બાહ્ય લક્ષણો અભયારણ્યની મોનિટરિંગ ટીમ અને WII ના વૈજ્ઞાનિકોના મૂલ્યાંકન પ્રમાણે આ બચ્ચાના માથા પર રાખોડી પીંછાનો અભાવ, ઘેરો કાળો રંગ, પ્રમાણમાં જાડી ગરદન અને પગની વિશિષ્ટ શારીરિક રચના જેવા બાહ્ય લક્ષણો નરનો સંકેત દર્શાવે છે.
બચ્ચું 26 માર્ચે જન્મ્યું હતું. ઓપરેશન: ‘જમ્પ સ્ટાર્ટ એપ્રોચ’ અને ઈંડાનું પરિવહન સમગ્ર પ્રક્રિયા ‘જમ્પ સ્ટાર્ટ એપ્રોચ’ હેઠળ અમલમાં આવી હતી. રાજસ્થાનના જેસલમેર (સેમ) સ્થિત બ્રીડિંગ સેન્ટરથી એક ફલિત ઈંડો પોર્ટેબલ ઈન્ક્યુબેટરમાં રાખીને રસ્તે તાલિમથી કચ્છ સુધી લાવવામાં આવ્યો. આ કામગીરી દરમિયાન કુલ 19 કલાકનું ઓપરેશન ચલાયું અને ઇન્ડિયાઈ સરહદ સુધીનો માર્ગ અંદાજે 770 કિમી કાપવામાં આવ્યો.
22 માર્ચે કચ્છની માદા ઘોરાડની માળામાંથી અફલિત ઈંડું હટાવીને આ ફલિત ઈંડું મૂકાયું અને માદા ઘોરાડે તેને સેવીને 26 માર્ચે તંદુરસ્ત બચ્ચાને જન્મ આપ્યો. સૂચન મુજબ મે માસમાં આ જ પદ્ધતિથી બીજું બચ્ચું પણ જન્મ્યું હતું.
પ્રોજેક્ટ GIB અને વૈશ્વિક પ્રયાસો વર્ષ 2011ના વિઝન બાદ 2016માં શરૂ થયેલા ‘પ્રોજેક્ટ GIB’ અંતર્ગત રાજ્યમાં અને વિશેષ કરીને રાજસ્થાનમાં ઘોરાડ સંરક્ષણ માટેના પ્રયત્નો કરવામાં આવ્યા છે. આ પ્રોજેક્ટની કારણે રાજસ્થાનમાં ઘોરાડની સંખ્યા 73 સુધી વધી છે અને તે હવે ગુજરાતને લાભ આપી રહે છે.
કેન્દ્રીય વન-પર્યાવરણ મંત્રી અને રાજ્યના વન મંત્રીએ આ સંયુક્ત પ્રયાસોનું બિરુદ પુરાવ્યું છે. હાલની દેખરેખ અભયારણ્યમાં હાલમાં કેટલીક માદા ઘોરાડ મુક્તપણે વિહારતી જોવા મળે છે અને નવીન નર બચ્ચાના આગમનથી કુદરતી સંવર્ધન માટે માર્ગ મોકળો થવાનો આશાવાદ છે.
વર્તમાનમાં વન વિભાગની ક્ષેત્રીય ટીમ દ્વારા માદા અને આ નર બચ્ચાનું 24 કલાક કડક નિરીક્ષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. એક દાયકાના ઇંતજાર બાદ કચ્છના ઘાસિયા મેદાનમાં ફરી ઘોરાડની કિલકારીઓ સાંભળાતા વન્યજીવ સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં આ સિદ્ધિને ઐતિહાસિક સફળતા તરીકે ગણવામાં આવી રહી છે.