ગુજરાતમાં વીજ સંકટ
ગાંધીનગર: ગુજરાતમાં ચોમાસા બાદ તીવ્ર ગરમી અને કેટલાક ઊર્જા સ્ત્રોતોના ઉત્પાદન ઘટતા વીજ તણાવ સર્જાયો છે. 16 ઓક્ટોબરે રાજ્યમાં ઇતિહાસની સૌથી વધુ 29,822 MW વીજ માંગ નોંધાઈ, જે ગત વર્ષની સરખામણીમાં 36.6% વધુ છે. કેન્દ્ર પાસેથી સહાય માટે દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે અને નાગરિકોને સાંજે 5 થી 11 વાગ્યા દરમિયાન બિનજરૂરી વીજ વપરાશ ટાળવાની અપીલ કરવામાં આવી છે.
વીજ માંગમાં વધારો
માગ અને પરિસ્થિતિની વિગતો ઓક્ટોબરના મધ્યમાં અચાનક વીજ માંગમાં વધારો નોંધાયો અને 16 ઓક્ટોબરે રોજનું ચરમ પોઈન્ટ 29,822 MW સુધી પહોંચી ગયું. વધતી માંગના કારણે થર્મલ અને ગેસ આધારિત પાવર પ્લાન્ટ્સ પર ભાર વધ્યો છે અને ગ્રીડ પર ‘રેડ એલર્ટ’ જેવી સ્થિતિ જોવા મળી રહી છે. કારણો શું જણાવાયા છે? પ્રાપ્ત માહિતી મુજબ આ માગ વધવા પાછળ અલ નીનો અને નબળા ચોમાસા ઉપરાંત તાપમાનમાં વધારો મુખ્ય કારણ ગણવામાં આવી રહ્યા છે.
ગરમી વધતા કૂલિંગ લોડ (એસી/ફેન) અને ખેતી માટેના સિંચાઈ વાપરાથી વીજ ઉપયોગ વધ્યો છે. કૃષિ ક્ષેત્રનો દૈનિક લોડ લગભગ 12,000 MW જેટલો નોંધાયો છે. ઉપરાંત હાઈડ્રો ઉત્પાદનમાં ઘટાડો અને પવનની ગતિ ધીમી પડતા વિન્ડ એનર્જીનું ઉત્પાદન પણ ઘટ્યું છે. સૌર ઊર્જા અને સાંજનો દબાણ દિવસ દરમિયાન રાજ્ય પરિબળ રીતે લગભગ 12,000 MW સોલાર ઊર્જા પર નિર્ભર છે.
સૂર્યાસ્ત પછી સાંજે 5 થી રાત્રે 11 સુધી સોલાર ઉત્પાદન ઘટી અથવા શૂન્ય બને છે, અને નવરાત્રિ તથા તહેવારોના સમયમાં આ જ સમયગાળામાં માગ ચરમસીમાએ પહોંચે છે. સરકારી કાર્યવાહી અને કેન્દ્ર સાથે સંવાદ પરિસ્થિતિને કાબૂમાં રાખવા માટે ઊર્જા મંત્રી અને રાજ્યના મંત્રીઓએ તમામ વીજ કંપનીઓના ઉચ્ચ અધિકારીઓ સાથે તાકીદની સમીક્ષા બેઠક યોજી અને કેન્દ્ર સરકાર પાસે સહાયની માંગ કરવામાં આવી.
દિલ્હી ખાતે ઉચ્ચસ્તરીય બેઠકો યોજી નવેમ્બરથી રોજના 13 થી 14 કોલસાના રેલવે રેક આપવા વિનંતી કરવામાં આવી છે. તાત્કાલિક પુરવઠા વ્યવસ્થાઓ NTPCના ફરક્કા પ્લાન્ટમાંથી 379 MW અને આસામ ફાળામાંથી 500 MW વીજળી મેળવવા તાત્કાલિક કરારો કર્યા ગયા છે. ઓક્ટોબર માસ માટે શોર્ટ-ટર્મ ટાઈ-અપ દ્વારા બજારથી 2,990 MW વીજળી ખરીદી—મોંઘી ભાવે—કરી સ્થિતિને સંભાળવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
સરકારી સંદેશા અને નિષ્ણાતોના અનુમાન સરકાર એ દાવો કર્યો છે કે પૂરતો વીજ પુરવઠો برقرار રાખવાનો પ્રયાસ ચાલુ છે, તેમ છતાં નાગરિકોને રાષ્ટ્રહિત અને જનહિતના નામે સાંજે 5 થી 11 વાગ્યા દરમિયાન બિનજરૂરી વીજ વપરાશ ટાળવાની અપીલ કરવામાં આવી છે. સરકાર ‘અફવાઓથી દૂર રહો’ એવો સંદેશ પણ આપી રહી છે. નિષ્ણાતોના મતે, જો ગ્રાહકો સંકેતિત સમયે વીજ વપરાશ ઘટાડતા નહીં હોય તો કેટલાક વિસ્તારોમાં લોડ શેડિંગ અથવા વીજ કાપનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
ભવિષ્યની તૈયારી અંગે શું ચર્ચા થઈ? ભવિષ્યમાં બેટરી સ્ટોરેજ (BESS) અને ન્યુક્લિયર પ્લાન્ટ્સ જેવા વિકલ્પો અંગે આયોજન કરવા બાબતે ચર્ચા કરવામાં આવી છે, પરંતુ વર્તમાન ઓક્ટોબર મહિનાની વીજ કટોકટી સરકાર માટે મોટો પડકાર બનેલી છે.