અમદાવાદમાં કોમનવેલ્થ ગેમ્સ માટે ઉદ્યોગો ખસેડવાની ચર્ચા
અમદાવાદમાં 2030 કોમનવેલ્થ ગેમ્સ પહેલા હવાના પ્રદૂષણને ઘટાડવા માટે નરોડા, વટવા અને ઓઢવના ઔદ્યોગિક એકમોને ખેડા કે શહેરની બહાર ખસેડવાની ચર્ચા ચાલી રહી છે. સૂત્રો કહે છે કે આ પગલાની અસરથી નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોને કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન અને આસપાસના લાખો લોકો બેરોજગાર થઇ શકે છે.
ઉદ્યોગો શિફ્ટિંગ કરતા પહેલાં ગેમ્સ દરમ્યાન 2 મહિના માટે તાત્કાલિક બંધ રહેવા તૈયાર હોવાનું પણ જણાવાયું છે. ચર્ચાના મુખ્ય મુદ્દા ચર્ચામાં મુખ્યત્વે નરોડા, વટવા અને ઓઢવ જેવા મુખ્ય જીઆઈડીઆઇસીસ્થળે કામ કરતી એકમોને ખેડા અથવા શહેરની બહાર ખસેડવાના પ્રસ્તાવ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત છે. તેનુ ઉદ્દેશ હવાની ગુણવત્તા સુધારવાનો અને કોમનવેલ્થ ગેમ્સ દરમિયાન પ્રદૂષણ નિયંત્રિત દેખાવામાં ઉતારા લાવવાનો છે.
તંત્ર દ્વારા મેસેજો પર અમલ થવાની સ્થિતિમાં નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો માટે ખર્ચ અને લોજિસ્ટિક તથા સામાજિક પ્રભાવો અંગે ચિંતાઓ ઉઠી રહી છે. રોજગારી અને પરિવારો પર અસર સૂત્રો કરતાં, નરોડા, વટવા અને ઓઢવના ઉદ્યોગો ગુજરાતમાં કેમિકલ, ટેક્સટાઈલ અને એન્જિનિયરિંગ ઉદ્યોગોના કેન્દ્ર છે જ્યાં હજારો કામદારો પોતાની આવક મેળવે છે.
આ ઔદ્યોગિક ઝોનથી પ્રત્યક્ષ અને અપ્રત્યક્ષ રીતે આશરે 3થી 4 લાખ કામદારો રોજગારી મેળવે છે. ચાર જીઆઈડીસીની સીધી રોજગારી પ્રાપ્ત કરનારા કામદારોનું આંકડો આશરે 3.27 લાખ દર્શાવવામાં આવ્યું છે. આ કામદારો અને તેમના પરિવારોને ધ્યાનમાં રાખીને, સરેરાશ પાંચ સભ્ય માનવામાં આવે તો અંદાજે 16 લાખ લોકોનો પ્રત્યક્ષ પ્રભાવ પડે અને અન્ય રીતે જોડતા આંકડા સાથે કુલ આશરે 20 લાખ લોકોનું સ્થળાંતર અથવા રોજગારી ગુમાવવાની સ્થિતિ ઉભી થઈ શકે છે, એવી ગણતરી રજૂ કરવામાં આવી છે.
સૂત્રો જણાવે છે કે કાર્યસ્થળોનું સ્થળાંતર પરિવાર અને સામાજિક જીવન, બાળકોના શિક્ષણ અને આરોગ્યસુવિધાઓ પર નકારાત્મક અસર કરશે. ઉદ્યોગોને લાગનાર આર્થિક નુકસાન ઉદ્યોગો જણાવે છે કે નવી જગ્યાએ પ્લાન્ટ ઉભું કરવા માટે કરોડો રૂપિયાનું મૂડીરોકાણ, જમીન સંપાદન ખર્ચ, જૂની મશીનરીનું ડીસમેન્ટલિંગ તેમજ શિફ્ટિંગનો ખર્ચ આવશે.
ટ્રાન્સફર અને સ્થાપનાના કારણે પ્રોડક્શન સાયકલમાં વિક્ષેપથી દૈનિક ટર્નઓવરનું લાખો રૂપિયાનું નુકસાન પણ થશે, જે નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોને તૂટનારી હાલતમાં મૂકી શકે છે. શિફ્ટિંગની જગ્યાએ બે મહિના બંધ રાખવાનો વિકલ્પ કાયમી સ્થળાંતરની જટિલતાઓની જગ્યાએ ઉદ્યોગવિશેષજ્ઞો અને ઉદ્યોગપતિઓનું કહેવું છે કે ગેમ્સ માટે ગતિવિધિઓ નિયંત્રિત કરવા માટે ફક્ત 2 મહિના માટે એકમોને તાત્કાલિક બંધ રાખવો વધુ વ્યવહારુ અને સસ્તુ વિકલ્પ હોઈ શકે છે.
ઉદ્યોગો આગોતરા બફર સ્ટોક અને કામદારોને સંપૂર્ણ પગાર આપવાની તૈયારી દર્શાવે છે, જેથી નવા સ્થળે ખસેડવાના અબજો રૂપિયાના ખર્ચની તુલનામાં આ થકી નુકસાન ઓછું થશે. ઉદાહરણ તરીકે, દિલ્હીમાં પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટે બાંધકામ અને તોડીફોડી પર પ્રતિબંધ લાદવામાં આવ્યો હતો અને તે માટે 42 દિવસ સુધીની પ્રતિબંધની વ્યવસ્થા લેવામાં આવી હતી, કહેવામાં આવે છે.
તે પ્રમાણે ગેમ્સ પહેલાં નિર્ધારિત સમયગાળા માટે યોજના ઝડપાવીને હવામાન સુધારવા માટે સમયમર્યાદિત શટડાઉન ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે, એમના તરફથી દલીલ છે. નિકાસ અને બિઝનેસ પર સંભવિત અસર વટવા, નરોડા અને ઓઢવથી ડાયઝ, કેમિકલ્સ અને ટેક્સટાઈલની મોટી માત્રામાં આંતરરાષ્ટ્રીય નિકાસ થાય છે.
જો એકમો કાયમી રીતે ખસેડવામાં આવે તો મેન્યુફેક્ચરિંગ મહિનાઓ સુધી અટકી જઈ શકે અને વૈશ્વિક ઓર્ડરો રદ થઈ શકે છે. બીજી બાજુ, શટડાઉનની આગોતરી તૈયારી દ્વારા નિકાસ પર થનારી નકારાત્મક અસરઓને ઘટાડવાની સંભાવના જણાવી છે.
બિલ્ડર લોબી વિશેની ચિંતા સૂત્રોમાં પ્રબળ આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે કે કોમનવેલ્થ ગેમ્સ અને પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માત્ર એક બહાનાનું કારણ હોઈ શકે છે અને વાસ્તવિક હેતુ આ પ્રાઈમ ઔદ્યોગિક જમીનો રિયલ એસ્ટેટ અને બિલ્ડર લોબીને સોંપવાનો હોઈ શકે છે.
નરોડા, ઓઢવ અને વટવા ભૂતકાળમાં શહેરની બહાર ગણાતા હતા પરંતુ હવે શહેરની અંદર આવી ગયાં છે, તેથી આ જમીનો રેસિડેન્શિયલ અથવા કોમર્શિયલ ઉપયોગ માટે કન્વર્ટ થવાની શક્યતા અંગે ચિંતાઓ વધી રહી છે. હાલમાં આ મુદ્દો ચર્ચા સ્તરે જ છે અને કોઈ નિશ્ચિત અમલની જાહેરાત કરવામાં આવી નથી, ઘડિત આયોજન અથવા કાનૂની પગલાં અંગે અહેવાલમાં સ્પષ્ટતા આપવામાં આવી નથી.