નેપાળની રસુવા જિલ્લામાં ભોટેકોશી નદીના ઉદગમ નજીક એક નવી ઝીલ બનતા પુરનો જોખમ વધ્યો છે. ચીની અધિકારીઓએ નેપાળને સૂચવ્યું છે કે ઝીલમાં પાણીનું જથ્થો સતત વધતો રહ્યું તો તે પૂર્ણ તબાહી સાથે તૂટી શકે છે અને નદીમાં અચાનક પૂર આવી શકે છે. ચીન તરફથી આ અંગેની માહિતી નેપાળની વિદેશ મંત્રાલય અને જળ તથા હવામાન વિભાગને આપવામાં આવી છે.
ઝીલનો સ્થળ અને નદીઓનું જોડાણ
નવી બનેલી ઝીલ છોચેન ખોલા અને પૂરેપુ ત્સાંગપો નદીઓના સંગમની નજીક સર્જાઈ હોવાનું કહેવાય છે. બંને નદીઓ તિબેટમાંથી વહેતી નેપાળમાં પ્રવેશતી નદી પ્રણાળીમાં જોડાય છે અને નદીના પ્રવાહમાં ઉત્પન્ન થયેલા અવરોધને કારણે પાણી એકત્રિત થઈને ઝીલનું સ્વરૂપ ધારણ કરી રહ્યું છે.
પાણીની માત્રા અને સમયગાળો
ચીની અધિકારીઓના અંદાજ પ્રમાણે ગુરુવાર સવાર સુધી ઝીલમાં અંદાજે 2 મિલિયન ક્યુબિક મીટર પાણી એકત્રિત થયું હતું અને આગામી 3 દિવસ દરમિયાન તેમાં વધારાના 3 મિલિયન ક્યુબિક મીટર પાણી ઉમેરાઈ શકે છે. આવી માત્રામાં પાણી એકઠું થવાથી ઝીલ તૂટવાની સંભાવના ગંભીર ગણાઈ રહી છે.
નિકાસ અને જોખમનું અંદાજો
ચીની અધિકારીઓ ઝીલની સ્થિતિ પર નજર રાખી રહ્યા છે અને જો ઝીલ તૂટી જાય તો કયા વિસ્તારોમાં પાણી પહોંચશે અને અસર કેટલી ગંભીર થશે તે જાણવા પૂરનું સિમ્યુલેશન અને જોખમનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે. સંભવિત પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખી આપત્તિ સમયે તાત્કાલિક બચાવ અને રાહત કામગીરી માટે તૈયારી કરાઇ રહી છે.
નેપાળની સૂચનાઓ અને પ્રતિક્રિયા
મધ્ય નેપાળમાં એક દિવસ પહેલાં આવેલા વિનાશક પૂર બાદ આ નવી પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ છે. નેપાળના પૂર આગાહી વિભાગે ભોટેકોશી અને ત્રિશૂલી નદીના વિસ્તારો માટે ફરી પૂરનું જોખમ સૂચવ્યું છે અને લોકોને નદીની કિનારેથી દૂર રહેવા, નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં ખાસ સાવધાની રાખવા અને આગામી resmi સૂચના મળે ત્યાં સુધી સુરક્ષિત વિસ્તરે રહેવાની અપીલ કરી છે. પ્રવાસીઓ, સુરક્ષા કર્મીઓ અને બચાવ કામગીરી સાથે જોડાયેલા લોકોને પણ સતર્ક રહેવાના સૂચનો આપવામાં આવ્યા છે.
રાજકીય ચર્ચા
નેપાળની સત્તાધારી રાષ્ટ્રીય સ્વતંત્ર પાર્ટીના અધ્યક્ષ રબી લામિછાને દ્વારા બોલાવવામાં આવેલી સર્વપક્ષીય બેઠકમાં આ મુદ્દાની ચર્ચા થઈ. બેઠકમાં ભાગેલાં રાજકીય નેતાઓએ સરહદ પારથી સર્જાતા હિમનદી સંબંધિત જોખમોનો સામનો કરવા માટે ચીન સાથે રાજદ્વારી સ્તરે વાતચીત વધારવાની માગણી કરી અને ભવિષ્યમાં આવી કુદરતી આપત્તિઓનો સામનો કરવા માટે નેપાળમાં વધુ મજબૂત આપત્તિ વ્યવસ્થા જરૂરી હોવાનું زور આપ્યો.
ભારતમાં સરહદી વિસ્તારોમાં સતર્કતા
નેપાળમાં પૂર અને સંભવિત નવા જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતના કેટલીક સરહદીઝિલ્લાઓમાં વહીવટી તંત્ર સજાગ બન્યું છે. અધિકારીઓને નદીઓને પોષવતી પ્રવાહી પર નજર રાખવા માટે સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે, જેમાં નીચેના જિલ્લાઓનો સામેલો છે:
- Uttar Pradesh: Maharajganj, Kushinagar
- Bihar: Muzaffarpur, East Champaran, West Champaran, Vaishali, Gopalganj
Maharajganjમાં સંવેદનશીલ કિનારી વિસ્તારોમાં તૈનાતીઓ કરવામાં આવ્યા છે. અધિકારીઓ ગંડક સહિત નેપાળમાંથી પાણી મેળવતી નદીઓ અને અન્ય જળમાર્ગોના પાણીના સ્તર તથા પ્રવાહ પર સતત નજર રાખી રહ્યા છે. નદી કિનારે આવેલા ગ્રામ્યો અને નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં દેખરેખ વધારી દેવામાં આવી છે અને પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બનશે તો લોકો સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવા માટે તૈયારી રાખવામાં આવી છે.