UCC બિલ: 21 રાજ્યોમાં UCC લાગુ થશે?
કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે જાહેરાત કરી છે કે 2029 સુધીમાં ભાજપ અને NDA શાસિત 21 રાજ્યોમાં સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC) લાગુ કરવાનો લક્ષ્ય છે. તેમ છતાં પંચાયતી અને વિધાનસભા ચૂંટણીની સમયસૂચી અને સહયોગી પક્ષોના વલણને કારણે આ લક્ષ્યના અમલીકરણ માટે પૂરતો માર્ગદર્શન તૈયાર છે કે નહીં એ મહત્વપૂર્ણ સવાલ બની ગયો છે.
2029 લક્ષ્ય અને મુખ્ય પ્રશ્નો અમિત શાહે 2029 માટે રાખેલ 21 રાજ્યલક્ષ્યને લઈને મુખ્ય ચર્ચા એ છે કે શું આ માટે સંપૂર્ણ બ્લૂપ્રિંટ તૈયાર છે. અનેક રાજ્યોમાં આગામી બે વર્ષે ચૂંટણી યોજાવાની સંભાવના છે અને કેટલાક રાજ્યોમાં ભાજપ નહીં પરંતુ તેના સહયોગી પક્ષો સત્તામાં છે — આવી પરિસ્થિતિમાં UCC કેવી રીતે અને ક્યારે લાગુ કરાશે તે અનિશ્ચિત રહે છે.
જો કોઇ રાજયમાં ચૂંટણી પછી ભાજપ કે NDAની સરકાર ન બને તો ત્યાં UCC લાગુ કરવાનો માર્ગ શું રહેશે તે પ્રશ્ન બહાર આવ્યું છે. આગામી ચૂંટણી અને સમયસૂચી એક સૂત્ર અનુસાર આગામી વર્ષે 7 રાજ્યોમાં વિધાનસભાની ચૂંટણી યોજાશે. તેથી કેટલીક રાજ્યોમાં UCC પ્રસ્તાવને આગળ લાવવા માટેનો સમયસૂચક વધુ જટિલ બની શકે છે.
2028માં ચૂંટણીયુક્ત રાજ્યો ત્રિપુરા, મેઘાલય, નાગાલેન્ડ, મિઝોરમ, કર્ણાટક, રાજસ્થાન, મધ્ય પ્રદેશ, છત્તીસગઢ મૂળ સૂત્રો મુજબ આ વર્ષ (2028) માં આ રાજ્યોમાં ચૂંટણી યોજાવાની હોવાથી UCCના વિસ્તરણ માટે રાજકીય પરિસ્થિતિ મહત્વની રહેશે.
કેટલાક મહત્વના રાજ્ય અને હાલની સ્થિતિ ઉત્તરાખંડ અને ગુજરાતમાં UCC પહેલેથી જ લાગુ થઈ છે અને ગુજરાતમાં UCC બિલ પસાર થઈ ચૂક્યું છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં UCCનું બિલ હજુ સુધી પસાર થયું નથી અને લગભગ પાંચ મહિના પછી ત્યાં વિધાનસભા ચૂંટણી યોજાવાની છે. સંદેશોમાં સવાલ ઉઠાયો છે કે શું ચૂંટણી પહેલાં જ ઉત્તર પ્રદેશમાં UCC લાગુ કરવામાં આવશે અથવા પછી ગાંધીવાળું કે બીજી સરકારી વ્યૂહરચનાથી આ મુદ્દો આગળ વધારવામાં આવશે.
મણિપુરમાં UCC લાગુ કરવાનું માર્ગ સરળ નથી કારણ કે ત્યાં મોટી આદિવાસી વસાહત છે. ઉલ્લેખ છે કે ઉત્તરાખંડના મોડલમાં આદિવાસી સમુદાયોને એના કાંઇક ગેરજરુરી દાયરા બહાર રાખવામાં આવ્યા હતા, અને આ સવાલ મણિપુર જેવા રાજ્યમાં મહત્વનો બનશે.
ગોવા અને અન્ય રાજ્યો ઉત્તર પ્રદેશ, ગોવા અને મણિપુરની પરિસ્થિતિ UCCના વિસ્તરણ માટે થોડી મહત્વની ગણાય છે અને આ ત્રણેય રાજ્યનો નિર્ણય આગળના પગલાને પ્રભાવિત કરશે.
NDA સહયોગીઓનું વલણ UCC આગળ વધારવા માટે NDA સહયોગી પક્ષોનું વલણ મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે. સૂત્રો મુજબ: જમ્મુ કોડેડ TDPના લોકસભા નેતા લાવુ કૃષ્ણ દેવરાયલુએ UCCને સમર્થન આપવાની વાત કરી છે, પરંતુ પાર્ટીની અંદર આ મુદ્દે ચર્ચા થઈ નથી.
JDU વિશે સ્થિતિ મિશ્ર છે: JDU ખુલ્લેઆમ UCC સમર્થનમાં આગળ નહોતું આવ્યું અને બિહારમાં તેને લાગુ કરાવવા ના પક્ષમાં નથી. શ્યામ રજકે કહ્યું છે કે બિહારમાં UCC લાગુ થવા દેવામાં નહીં આવે, જ્યારે JDUના કાર્યકારી અધ્યક્ષ સંજય ઝા ચર્ચાનું પક્ષ ધરાવે છે અને તેમણે અમિત શાહ સાથે મુલાકાત કરી હોવાનું જણાવાયું છે.
LJPના ચિરાગ પાસવાનનું કહ્યું છે કે UCCનો પ્રસ્તાવ આવવો જોઈએ, પરંતુ તેના પર વ્યાપક ચર્ચા અને તમામ હિતધારકોની સલાહ પછી નિર્ણય લેવો જોઇએ—મુખ્ય રીતે પહેલી ડrafટ, ત્યારબાદ ચર્ચા અને પછી નિર્ણય.
BJPની નવી સહયોગી NCPI હજી પોતાના વલણ પરિસ્પષ્ટ કરી નથી; વરિષ્ઠ સાંસદ કાકોલી ઘોષ દસ્તીદારે કહ્યું છે કે પહેલા પ્રસ્તાવ આવશે, ત્યારબાદ ચર્ચા અને પછી પાર્ટી નિર્ણય કરશે. BJP અધ્યક્ષ શમિક ભટ્ટાચાર્ય UCC પ્રક્રિયા વહેલા શરૂ કરવાનો માંગ રાખતા દેખાયા છે.
વિપક્ષ અને અન્ય પક્ષોનું પ્રતિસાદ અસદુદ્દીન ઓવૈસીએ UCCનો વિરોધ કર્યો છે અને જણાવ્યું છે કે ભારતની ઓળખ તેની વિવિધતા અને અલગ-અલગ સમુદાયોની પરંપરાઓ સાથે જોડાયેલી છે. ઉદ્ધવ ઠાકરેની પાર્ટીએ કહ્યું છે કે તેઓ UCC ઇચ્છે છે, પણ જો આ મુદ્દે રાજકારણ કરવામાં આવશે તો તેઓ વિરોધ કરશે. શિવસેના નેતા શ્રીકાંત શિંદેએ UCCને સમાનતા, ન્યાય અને રાષ્ટ્રીય એકતા સાથે જોડ્યું છે. HAMના અધ્યક્ષ સંતોષ કુમાર સુમે પણ અમિત શાહની જાહેરાતનું સમર્થન કર્યું છે.
નિષ્કર્ષ અને આગળનો પ્રશ્ન મૂળ સૂત્રો અનુસાર સૌથી મોટું પ્રશ્ન એ છે કે શું 2029 સુધી 21 રાજ્યોમાં UCC લાગુ કરવાનો લક્ષ્ય હાંસલ કરવા માટે પૂરતો અને વ્યૂહરચિત રોડમેપ તૈયાર છે કે નહીં. ખાસ કરીને જ્યાં 2028 અને આગામી વર્ષોમાં ચૂંટણી આવતી હોય અથવા સહયોગી પક્ષો સત્તામાં હોય, ત્યાં UCC કેવી રીતે આગળ વધશે તે રાજકીય પરિસ્થિતિ અને પાર્ટીઓના વલણ પર નિર્ભર રહેશે. આ પ્રશ્નનો ઉકેલ જ 2029ના ટાર્ગેટની સફળતા નક્કી કરશે.