ટ્રમ્પનો વીટો અને તેની અસર
2026ની મિડટર્મ ચૂંટણીમાં ડેમોક્રેટિક પક્ષે પ્રતિનિધિ ગૃહ અને સેનેટ બંને પર નિયંત્રણ મેળવી લીધા છે. આ બદલાવ વચ્ચે ‘વીટો’ શબ્દ ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે, કારણ કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે લાલ MAGA ટોપીમાં ‘વીટો’ લખેલું ફ્લોટ કરી લોકોનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે અને સોશિયલ મીડિયા પર સંકેત આપ્યો છે કે તેઓ કોંગ્રેસથી પસાર થતા બિલોને રોકવા માટે પોતાનો વીટો પાવર ઉપયોગ કરશે.
મિડટર્મ પરિણામ અને ટ્રમ્પની પ્રતિક્રિયા ડેમોક્રેટોએ 2026ની મિડટર્મમાં બંને ગૃહો પર કાબૂ મેળવવાના પરિણામે વોશિંગ્ટનનું સત્તા વિભાજન બદલાઈ ગયું છે અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કહ્યું છે કે તેઓ કોંગ્રેસ દ્વારા પસાર થતા કાયદાઓ રોકવા માટે વીટોનો ઉપયોગ કરશે. ફોક્સ ન્યૂઝનો ઉલ્લેખ કરતાં તેઓના સંદર્ભિત ઉદ્ગારમાં કહ્યું હતું: “તેઓ વાહિયાત કાયદા મોકલશે, અને હું તેમને વીટો પાવર વાપરીને નામંજૂર કરીશ.”
અમેરિકન પ્રમુખનો વીટો પાવર શું છે?
અમેરિકન બંધારણના અનુચ્છેદ 1 અને 2 હેઠળ પ્રમુખને કાયદાકીય રીતે વીટો પાવર આપવામાં આવ્યું છે. આ પાવર પ્રમુખને કોંગ્રેસ દ્વારા પસાર થયેલા બિલ પર સહી ન કરવાની વધારે સત્તા આપે છે, જેના પરિણામે તે બિલ કાયદો બની શકતું નથી અથવા પાસ થઇને વિલંબિત થઈ શકે છે.
વીટોના પ્રકાર
વીટોના બે મુખ્ય પ્રકાર જાણીતા છે:
- રેગ્યુલર વીટો (Regular Veto): જ્યારે પ્રમુખ બિલ સાથે અસંતોષ હોય ત્યારે તે કારણ સાથે બિલ કોંગ્રેસમાં પાછું મોકલે છે.
- પોકેટ વીટો (Pocket Veto): જો પ્રમુખ બિલ પર 10 દિવસ સુધી સહી ન કરે અને તે જ સમયગાળામાં કોંગ્રેસનું સત્ર પૂર્ણ થઈ જાય તો તે બિલ આપોઆપ રદ થઈ જાય છે.
કોંગ્રેસ ક્યારે વીટોને રદ કરી શકે છે?
પ્રમુખનો વીટો અંતિમ નથી. વીટો કરેલા બિલને કોંગ્રેસમાં પાછું મોકલવામાં આવે છે અને જો પ્રતિનિધિ ગૃહ અને સેનેટ બંને તે બિલને ફરીથી 2/3 (બે-તૃતીયાંશ) બહુમતીથી પાસ કરે તો વીટો રદ્દ થાય છે અને બિલ પ્રમુખની સહી વગર કાયદો બની શકે છે. ઇતિહાસમાં નોંધાયેલા કુલ વીટોમાંથી માત્ર 4 થી 7 ટકા વીટો જ કોંગ્રેસ દ્વારા રદ કરી શકાયા છે.
ટ્રમ્પે અગાઉ ક્યારે અને કયા મુદ્દાઓ પર વીટો વાપરી છે?
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમના પહેલા કાર્યકાળ (જાન્યુઆરી 2017 થી જાન્યુઆરી 2021) દરમિયાન કેટલાક મહત્વના મુદ્દાઓ પર વીટોનો ઉપયોગ કર્યો હતો. મુખ્ય ઉદાહરણો નીચે મુજબ છે:
- સરહદ કટોકટી (Border Emergency): મેક્સિકો બોર્ડર પર દીવાલ બનાવવા માટે ટ્રમ્પે રાષ્ટ્રીય કટોકટી જાહેર કરીને ફંડ મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. કોંગ્રેસે આ કટોકટી રોકવા માટે ઠરાવ પસાર કર્યો ત્યારે ટ્રમ્પે તેને રોકવા માટે વીટોનો ઉપયોગ કર્યો હતો.
- ઈરાન સામે લશ્કરી સત્તાના ઠરાવ (Iran War Powers Resolution): જાન્યુઆરી 2020માં ઈરાનના કમાન્ડર કાસિમ સુલેમાનીની હત્યાને કારણે સર્જાયેલા તણાવના પ્રત્યે પ્રતિક્રિયા રૂપે કોંગ્રેસે એવું ઠરાવ પસાર કર્યું હતું કે કોઈ પૂર્વ મંજૂરી વિના અથવા પ્રથમ હુમલો ન થાય છો ત્યાં સુધી પ્રમુખ ઈરાન સામે સૈન્ય વાપરી નહીં શકે. મે 2020માં જ્યારે આ ઠરાવ ટ્રમ્પ પાસે સહી માટે આવ્યો ત્યારે તેઓએ વીટોનો ઉપયોગ કર્યો અને દલીલ કરી કે તે પ્રમુખની વિદેશ નીતિ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સંબંધિત બંધારણીય સત્તાઓ પર હુમલો છે.
- સંરક્ષણ બિલ (National Defense Authorization Act – NDAA): ડિસેમ્બર 2020માં ટ્રમ્પે 740 બિલિયન ડોલરના સંરક્ષણ બજેટ બિલ (NDAA) પર વીટો મૂક્યો હતો. જાન્યુઆરી 2021માં કોંગ્રેસના બંને ગૃહોએ 2/3 બહુમતીથી આ વીટોને રદ કરીને બીલને કાયદો બનાવી દીધું હતું. ટ્રમ્પના પહેલા કાર્યકાળ દરમિયાન રદ કરાયેલો આ એકમાત્ર વીટો હતો.