સ્ટારશિપ ફ્લાઇટ-15 ની સફળતા
ઇલોન મસ્કની કંપની સ્પેસએક્સનો સ્ટારશિપ ફ્લાઇટ-15 મિશન હેઠળ અપર-સ્ટેજ પૃથ્વી પર પરત લાવવા સફળ થયો છે. કંપનીના પ્રોજેક્ટ મુજબ અપર-સ્ટેજને હવામાં જ લોકલિષ્ટ લોન્ચ ટાવરના મોટા યાંત્રિક હાથો (‘ચોપસ્ટિક્સ’) દ્વારા પકડી લેવામાં આવ્યું.
મિશન અંતર્ગત યાને લગભગ 22.5 કલાકનું અંતરિક્ષ પ્રવાસ પૂર્ણ કર્યું. પ્રારંભિક પ્રસંગ અને તારીખ સામગ્રી અનુસાર, સ્પેસએક્સએ શનિવારે, 14 નવેમ્બર 2026 ના રોજ આ સિદ્ધિ હાંસલ કરવાની જાણ કરી હતી. પ્રકાશિત વિગતમાં ઉલ્લેખ છે કે સ્ટારબેઝના ‘પેડ-2’ પરથી લોકલ સમય મુજબ 13 નવેમ્બર 2026 ના રોજ સાંજે 4:47 કલાકે (ભારતીય સમય અનુસાર શનિવારે વહેલી સવારે 4:17) 407 ફૂટ ઊંચા સ્ટારશિપ રોકેટ ઉડાવવામાં આવી હતી.
સુપર હેવી બૂસ્ટરનો તકલીફ અને તેના પરિણામ ઉડાનના લગભગ સાડા છ મિનિટ પછી સુપર હેવી બૂસ્ટરમાં ‘લો ફ્યુઅલ માસ’ અંગે એલાર્મ વાગ્યા હતા અને ગાઇડન્સ અલાઇનમેન્ટમાં પણ સમસ્યા નોંધાઈ. સલામતીના કારણે બૂસ્ટરના ઓટોમેટેડ એબોર્ટ સિસ્ટમ સક્રિય થઈ ગઇ, જેના કારણે બૂસ્ટર પેડ પર પરત ન જઈને નિર્ધારિત વિસ્તાર તરફ ફર્યો.
બૂસ્ટર મેક્સિકોની ખાડી ઉપર નિર્ધારિત વિસ્તારમાં ફર્યો અને સમુદ્ર સપાટી પાસે થોડા ક્ષણ સ્થિર રહ્યો. ત્યારબાદ તેની ‘ફ્લાઇટ ટર્મિનેશન સિસ્ટમ’ સક્રિય થઈ અને બૂસ્ટર વિસ્ફોટ સાથે નષ્ટ થયું. રિપોર્ટ અનુસાર પહેલા પણ શુક્રવારે લોન્ચિંગ વખતે સુપર હેવીની તેમાંની તકલીફોને કારણે બૂસ્ટરની રિટર્ન મેન્યુવર રદ કરવામાં આવી હતી.
અપર-સ્ટેજનું પુનઃપ્રાપ્તિ અને નિયંત્રણ બૂસ્ટરથી અલગ થયા બાદ અપર-સ્ટેજ (‘શિપ 42’) સફળતાપૂર્વક પૃથ્વીની નીચલી ભ્રમણકક્ષામાં પ્રવેશી ગયું. સ્ટારશિપે ‘ડી-ઓર્બિટ બર્ન’ પૂર્ણ કરીને પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પુનઃપ્રવેશ કર્યો અને તેની ચાર એરોડાયનેમિક ફ્લેપ્સની મદદથી ઉત્તર મેક્સિકો અને દક્ષિણ ટેક્સાસનું આકાશ પસાર કરતાં નિયંત્રણ જાળવી રહ્યું.
સ્ટારબેઝ લોન્ચસાઇટના પરિપ્રેક્ષમાં યાને અંતિમ લેન્ડિંગ બર્ન અને ફ્લિપ મેન્યુવર કરીને ગતિ ધીમી કરી અને હવામાં સ્થિર થયેલા લોન્ચ ટાવરના વિશાળ યાંત્રિક હાથોએ તેને ચોકસાઈથી જકડી લીધો. સંસ્થાનિક વર્ણન પ્રમાણે, વિશ્વમાં પ્રથમ વખત કોઇ ઓર્બિટલ રોકેટ શિપને ટાવર પર હવામાં જ ઝીલવામાં આવી હોવાનું નોંધાયું છે.
સેટેલાઇટ મોકલણ અને ક્ષમતાના દાવા લૉન્ચની આશરે 36 મિનિટ બાદ યાનમાંથી 26 અદ્યતન ‘સ્ટારલિંક V-3’ સેટેલાઇટ્સને ભ્રમણકક્ષામાં મુક્ત કરવામાં આવ્યા. સ્પેસએક્સ જણાવે છે કે દરેક V-3 સેટેલાઇટ ગ્લોબલ ઇન્ટરનેટ નેટવર્કમાં 1 ટેરાબિટની ક્ષમતા ઉમેરે છે.
કંપનીનો દાવો છે કે એક જ મિશનમાં મોકલવામાં આવેલો પેલોડ ફાલ્કન-9 રોકેટના 10 લોંચ દ્વારા મોકલાતા V-2 મિની સેટેલાઇટ્સની કુલ ક્ષમતાનો સમતુલ્ય છે. ફ્લાઇટ દરમિયાન નિરીક્ષણ અને ચકાસણીઓ સેટેલાઇટ્સ છોડ્યા પછી સ્ટારશિપે પૃથ્વીની 14 પ્રદક્ષિણાઓ પૂર્ણ કરી.
ફ્લાઇટ કંટ્રોલર્સે પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પુનઃપ્રવેશ કરતા પહેલા યાનની હીટ શીલ્ડ અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ સિસ્ટમોની જાળસ્તરી ચકાસણીઓ કરી. ભાવિ સંભાવનાઓ આંતરરાષ્ટ્રીય અહેવાલો મુજબ અપર-સ્ટેજને સુરક્ષિત રીતે પાછું મેળવવાની સફળતા અંતરિક્ષ સંશોધનમાં ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઇ શકે છે.
સ્ટારશિપ ફ્લાઇટ-15 દ્વારા બંને ભાગોના પુનઃઉપયોગની ક્ષમતા દર્શાવવામાં આવી છે અને તેનો અગ્રિમપૂર્વક ઉપયોગ અવકાશયાત્રાના ખર્ચ ઘટાડવામાં તથા નાસાના ‘આર્વૅટીસ/આરટેમિસ’ (Artemis) ચંદ્ર મિશન અને સ્પેસએક્સના ભવિષ્યના મંગળ મિશન માટે સહાયક સાબિત થઈ શકે છે, તે અપેક્ષા તરીકે રજૂ કરવામાં આવી છે.