SIR સમયમર્યાદા વધારાઈ
ચૂંટણી પંચે સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR)ના સમયપત્રકમાં ફેરફાર કર્યો છે. પંચે દિલ્હીઅને મહારાષ્ટ્રમાં મતદારોને નામ ઉમેરવા, કાઢવા અથવા ગેરરીતિ અંગે દાવો-વાંધો નોંધાવવા માટે વધારાનો સમય આપ્યો છે. આ ઉપરાંત આંધ્રપ્રદેશ, હરિયાણા, તેલંગાણા અને નાગાલેન્ડમાં નોટિસોના નિકાલની સમયમર્યાદા વધારવામાં આવી છે.
નવા સમયપત્રક મુજબ મહારાષ્ટ્ર સહિત પાંચ રાજ્યોની અંતિમ મતદાર યાદી 30 નવેમ્બર અને દિલ્હીની અંતિમ યાદી 22 ડિસેમ્બરે જાહેર થશે. આ ફેરફાર સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાની ટિપ્પણીને ધ્યાનમાં લઇને કરવામાં આવ્યો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટની ટિપ્પણી
સમયપત્રકમાં કરવામાં આવેલ ફેરફારો ચૂંટણી પંચે ખાસ કરીને દિલ્હીઅને મહારાષ્ટ્રમાં લાભાર્થીઓને નામ ઉમેરવા-કઢાવવા અને દાવો-વાંધા નોંધવા માટે વધારાનો સમય આપવામાં આવ્યો છે, અને આંધ્રપ્રદેશ, હરિયાણા, તેલંગાણા અને નાગાલેન્ડમાં નોટિસોના નિકાલ માટેની સમયમર્યાદા સહીતના ફેરફારો કર્યા છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે 28 ઑક્ટોબરે ચૂંટણી પંચને પૂછ્યું હતું કે આ રાજ્યોમાં હાલમાં ચૂંટણી નથી તો પછી તેની પ્રક્રિયામાં શા માટે તાકીદ જેવી ઉપસ્થિતિ દાખવવામાં આવી રહી છે અને છૂટી ગયેલાં મતદારોને પૂરતી તક આપવાની જરૂરિયાત અંગે ભાર મૂક્યો હતો. આ ટિપ્પણી પછી ચૂંટણી પંચે સમયમર્યાદામાં ફેરફાર કર્યું છે.
SIRના ત્રીજા તબક્કા વિશે
ત્રીજો તબક્કો અને તપાસના આંકડા SIRના ત્રીજા તબક્કામાં હરિયાણા, ઝારખંડ, ઉત્તરાખંડ, દિલ્હી સહિત 16 રાજ્યો અને 3 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કામગીરી ચાલી રહી છે. આ તબક્કામાં કુલ 36.73 કરોડ મતદારોની ચકાસણી કરવામાં આવશે. ત્રીજા તબક્કામાં મહારાષ્ટ્રમાં સૌથી વધુ મતદારો છે, જ્યારે દાદરા અને નગર હવેલી તથા દમણ-દીવમાં મતદારોની સંખ્યા સૌથી ઓછી છે.
બાકી રાજ્યો અને કારણ ત્રીજા તબક્કા બાદ હિમાચલ પ્રદેશ, જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખને છોડીને સમગ્ર દેશમાં SIR પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઇ જશે. આ ત્રણેય પ્રદેશોમાં ખરાબ હવામાન અને વસ્તી ગણતરીના મુદ્દાઓને કારણે SIRનો સમયપત્રક બાદમાં જાહેર કરવામાં આવશે.
પ્રથમ અને બીજા તબક્કાની માહિતી ચૂંટણી પંચે 24 જૂન 2025ના રોજ સમગ્ર દેશમાં SIR કરાવવાનો આદેશ આપ્યો હતો. અત્યાર સુધીમાં SIRના પ્રથમ અને બીજા તબક્કામાં કુલ 10 રાજ્યો અને 3 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો આવરી લેવામાં આવ્યા છે. પ્રથમ તબક્કા હેઠળ બિહારમાં સૌથી પહેલાં SIR હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો.
દ્વિતીય તબક્કાની કામગીરી 28 ઑક્ટોબર 2025થી શરૂ થઈ અને તેમાં 12 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સામેલ થયા હતા. પ્રથમ બે તબક્કામાં આશરે 59 કરોડ મતદારોને આવરી લેવામાં આવ્યા હતા અને અંદાજે 6.3 લાખ BLO અને 9.2 લાખ BLA આ પ્રક્રિયામાં સામેલ થયા હતા.
SIR વિશે સંક્ષિપ્ત
SIR (Special Intensive Revision) એ ચૂંટણી પંચની આપાતતંત્રાત્મક પ્રક્રિયા છે જેમાં મતદાર યાદીની સંપૂર્ણ તપાસ અને અપડેટ કરવામાં આવે છે, જેથી મતદાર યાદીમાં માત્ર પાત્ર અને સાચા મતદારોનાં નામ રહે તે સુનિશ્ચિત થાય. ભારતમાં આ પ્રકારની વ્યાપક SIR આશરે 21 વર્ષ બાદ થઈ રહી છે. ચૂંટણી પંચ અનુસાર પહેલું મોટું જગતવ્યાપી અભિયાન વર્ષ 2002થી 2004 દરમિયાન થયું હતું અને હવે દેશભરમાં SIRની પ્રક્રિયા આઠમીવાર ચાલી રહી છે.