સાબરમતી એક્સપ્રેસ આગ અંગે સોનિયા ગાંધીના દાવા
સોનિયા ગાંધીએ પોતાના પુસ્તક “બિલૉન્ગિંગ: એ જર્ની ઑફ લવ”ના પેજ 401થી 403 સુધી ગોધરા કાંડ અને 2002ના ઘટનાઓ વિશે લખ્યું છે. પુસ્તકના પેજ 403 પર તેમણે સાબરમતી એક્સપ્રેસમાં લાગી આગના કારણને ‘વિવાદિત’ ગણાવ્યો છે.
ગુજરાત પોલીસના તેમની તપાસ સંચાલન કરનારા તત્કાલીન SIT વડા અને ભારતીય પોલીસ સેવાના ભૂતપૂર્વ અધિકારી રાકેશ અસ્થાનાએ ન્યૂઝ એજન્સી ANI સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું છે કે આગ લાગવાનું કારણ ‘વિવાદિત’ કહેવું તદ્દન ખોટું છે અને આગ જાણીજોઈને કાવતરાના ભાગરૂપે લગાવવામાં આવી હતી.
Rakesh Asthana’s Response
SIT છેકના તારણો અને પુરાવા રાકેશ અસ્થાનાએ જણાવ્યું કે આગના મામલે ફોરેન્સિક પુરાવા, પ્રત્યક્ષદર્શીઓની જુબાની અને કેટલાક આરોપીઓના કબૂલાતનામા તથા બળી ગયેલા કોચ અને આસપાસની ફોરેન્સિક તપાસ પર આધારિત તપાસ થઈ હતી. તેમણે કહ્યું કે પ્રોસિક્યુશનની કેસફાઈલ માત્ર કબૂલાતનામાઓ પર આધારિત નહોતી, કારણ કે ટ્રાયલ કોર્ટ અને ગુજરાત હાઈકોર્ટે સજા આપવા માટે ફોરેન્સિક પુરાવા અને સ્વતંત્ર સાક્ષીઓ પૂરતા હતાં.
ટ્રેન રોકાવાની વિગત અને આગ લગાવવાની પદ્ધતિ અસ્થાનાએ ઘટનાની કામગીરીની વિગત એવી રીતે રજૂ કરી કે સવારના સમયે, લગભગ 8:10 વાગ્યે જ્યારે ટ્રેન પ્લેટફોર્મથી આગળ વધી રહી હતી ત્યારે એકસાથે 3-4 બોગીઓમાંથી ચેન પુલિંગ કરવામાં આવી અને ટ્રેન અટકી ગઇ.
ટ્રેન ફરી શરૂ થવા પર ફરી ચાર ડબ્બાઓમાં એકસાથે ચેન પુલિંગ કરવામાં આવ્યું. ચેન પુલિંગ બે ડબ્બાઓની વચ્ચેની ચાવીથી કરવામાં આવતી હતી અને વેક્યૂમની ચાવી ફેરવીને ટ્રેનને રોકવામાં આવતી હતી; એ કારણે ટ્રેન અડધો કિલોમીટર ચાલી ફરી અટકી ગઈ.
ટ્રેન સિગ્નલ વિસ્તાર પાસે અટકી હતી જ્યાં પહેલેથી જ 150-200 લોકોની ભીડ એકઠી રહી હતી અને ભીડમાં સામેલ 20-25 છોકરાઓ પાસે પેટ્રોલ હતો. બંને ડબ્બા વચ્ચેના વાયસ્તિબ્યુલ (વેસ્ટિબ્યૂલ)ને કાપવાની કોશિશ કરવામાં આવી; S6નું વેસ્ટિબ્યુલ કેનવસનું હતું (જે 1987માં બનાવેલું હોવાનું જણાવ્યું છે) અને S7નું વેસ્ટિબ્યુલ રબરનું હતું.
યુવકોએ S6ના વેસ્ટિબ્યુલને કાપીને સ્લાઇડિંગ દરવાજા પરથી અંદર પ્રવેશ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ મુસાફરો દ્વારા દરવાજો બંધ કરવામાં આવ્યો હતો. અગ્નિકાંડનો ક્રમ અને જાનહાનિ અસ્થાનાએ જણાવ્યુ કે કેટલાક છોકરાઓએ ધક્કો મારીને દરવાજો ખોલ્યો અને અંદર ઘૂસ્યા, અંદર 140 લીટર પેટ્રોલ રેડીને પછી બહાર કૂદી ગયા.
બહાર હાજર ભીડે બોગીમાં મશાલો ફેંક્યા અને પથ્થરમારમાંથી બારીઓ તૂટી ગઇ. આશરે 5 મિનિટની અંદર આખી બોગી આગમાં સંકળી ગઈ. આ ઘટનામાં કુલ 59 લોકોની morts નિપજ્યા હતા જેમાં 27 મહિલા, 10 બાળકો અને 22 પુરુષો હતા.
SIT વડાના વધુ નિવેદનો અને સોનિયાના દાવા વિશે ટિપ્પણી અસ્થાનાએ વધુમાં કહ્યું કે કેટલીકવાર જે લોકો બહાર જીવ બચાવવા માટે કૂદ્યા તેઓને ટોળાએ દોડાવીને માર્યા હતા. તેમણે સોનિયા ગાંધીના પુસ્તકમાં આ ઘટનાને ‘અકસ્માત’ સાથે સમાન માનવાનાં દાવાને તપાસના નિષ્કર્ષ સાથે અનુકૂળ ન હોવાનું કહ્યુ.
તેઓએ જણાવ્યું કે સવારે ભીડનું એકઠું થવું, પેટ્રોલ ભેગું કરવું અને અમન ગેસ્ટ હાઉસમાં બેઠક કરીને પેટ્રોલ ભેગુ કરવાની યોજનાને કારણે આને ‘અકસ્માત’ કહેવું યોગ્ય નથી. અસ્થાનાએ કહ્યું કે ગેસ્ટ હાઉસનો માલિક રઝ્ઝાક કુરકુર પણ સૂત્રધારોમાં સામેલ હતો.
સોનિયાના પુસ્તકમાં શું લખ્યું છે સોનિયા ગાંધીએ પોતાના પુસ્તકમાં પેજ 403 પર લખ્યું છે કે 2002ના રમખાણો ત્યારે ભડક્યા જ્યારે સાબરમતી એક્સપ્રેસના ચાર ડબ્બાઓમાં આગ લાગવામાં આવી હતી અને જેમાં 59 લોકોનાં morts થયા હતા. તે લખે છે કે આ યાત્રીઓ અયોધ્યાથી અમદાવાદ પરત ફરી રહ્યા હતા અને તેમાં રામ મંદિરના સ્વયંસેવકો સવાર હતા. સોનિયાએ આગ લાગવાના કારણને હજુ પણ ‘વિવાદિત’ ગણાવ્યો હતો અને તેને બાદમાં રાજ્યમાં ફેલેલી અશાંતિનું CARD (સંદર્ભ) દર્શાવતું પાઠ પણ લખ્યો છે કે તેના મુખ્ય ભોગ મુસ્લિમ સમુદાય રહ્યા હતા—આ માહિતી પુસ્તકમાં સોનિયાના દાવાના રૂપે રજૂ થયેલી છે.