RMC પ્લાન્ટ માટે નવી પોલિસી
અમદાવાદ શહેરમાં હવાના પ્રદૂષણની પરિસ્થિતિ વચ્ચે ટાઉન પ્લાનિંગ કમિટીએ રેડી મિક્સ કોન્ક્રીટ (RMC) પ્લાન્ટ માટે નવી પોલિસી મંજૂર કરી છે. બુધવારે થયેલી બેઠકમાં 7500 ચોરસ મીટર સુધીના પ્લોટ માટે સાઇટ પર જ પ્લાન્ટ સ્થાપવા ની મંજૂરી અપાઈ છે.
ઓનસાઇટ પ્લાન્ટ માટે વાર્ષિક લાઇસન્સ ફી રૂ. 25 હજાર નક્કી કરવામાં આવી છે અને ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (GPCB)ની NOC જરૂરી રાખવામાં આવી છે. કોમર્શિયલ (ઓફસાઇટ) પ્લાન્ટ માટે રૂ. 5 લાખ ડિપોઝિટ અને વાર્ષિક રૂ. 50 હજાર ફી નક્કી કરાઈ છે; નિયમો ઉલ્લંઘન થાય તો મહત્તમ રૂ. 1 લાખ સુધીનો દંડ રાખવા અંગે વ્યવસ્થા છે.
પોલિસીના મુખ્ય પ્રાવધાન
નવી પોલિસી અન્વયે ઓનસાઇટ RMC પ્લાન્ટ તે જ પ્લોટની અંદર સ્થાપવું પડશે જો પ્લોટ સ્થળ 7500 ચોરસ મીટર સુધી હોય. 7500 ચોરસ મીટરથી મોટા પ્લોટ માટે પ્લાન્ટ પ્લોટની અંદર અથવા બાંધકામ સાઇટથી એક કિલોમીટરની ત્રિજ્યામાં સ્થાપી શકાય છે. ઓનસાઇટ પ્લાન્ટમાં તૈયાર થતું કોન્ક્રીટ ફક્ત સંબંધિત પ્રોજેક્ટમાં જ વપરાશે અને બીજા સ્થળે ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ રહેશે.
ઓનસાઇટ પ્લાન્ટ માટે GPCBની NOC ફરજિયાત છે, તેમજ સ્ટ્રક્ચર સેફ્ટી સર્ટિફિકેટ અને સ્થળ પર સલામતી વ્યવસ્થા હોવી જરૂરી છે. પ્લાન્ટ આસપાસ ગ્રીન નેટ લગાવવાનો અને સ્પ્રિંકલર દ્વારા પાણી છંટકાવવાની વ્યવસ્થા થવી જોઈએ જેથી મિક્સર, ડમ્પર અને ટ્રકથી ધૂળનું પ્રદૂષણ محدود કરવામાં આવે.
કોમર્શિયલ પ્લાન્ટ માટે શરતો
કોમર્શિયલ (ઓફસાઇટ) પ્લાન્ટ માટે શરતો ઓફસાઇટ RMC પ્લાન્ટ માટે વાર્ષિક લાઇસન્સ ફી રૂ. 50 હજાર અને ડિપોઝિટ રૂ. 5 લાખ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. આવા પ્લાન્ટ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ ઝોન, જનરલ એગ્રીકલ્ચર ઝોન, પ્રાઇમ એગ્રીકલ્ચર ઝોન અને લોજિસ્ટિક ઝોનમાં સ્થાપી શકાશે.
ઓફસાઇટ પ્લાન્ટમાં એર ક્વોલિટી મોનિટર, હાઇ રિઝોલ્યુશન કેમેરા અને એન્ટી-સ્મોગ મશીન લગાવવાં ફરજિયાત રહેશે. પ્લાન્ટ અને ત્યાં કામ કરતા શ્રમિકો માટે ઇન્શ્યોરન્સ કરાવવાની જોગવાઈ રાખવામાં આવી છે.
પ્લાન્ટના પ્રવેશદ્વારથી જાહેર માર્ગ સુધીના ભાગને RCC અથવા ડામરથી સુંઘડ રીતે તૈયાર કરાવવાની જવાબદારી ઝોનલ કચેરીની રહેશે. લાઇસન્સ, દંડ અને સમયમર્યાદા પોલિસી મુજબ ઓફસાઇટ પ્લાન્ટ લાઇસન્સ વિના ચાલુ રાખવામાં આવે તો તેને સીલ કરવાની સાથે રૂ. 1 લાખનો દંડ વસૂલ કરવામાં આવશે અને નિયમોનું ઉલ્લંઘન ચાલુ રહે તો દરરોજ રૂ. 10 હજારનો દંડ લાગતું રહેશે.
ઓનસાઇટ પ્લાન્ટ લાઇસન્સ વિના ચાલુ રાખવામાં આવે તો પ્રતિદિન રૂ. 1 હજારનો દંડ વસૂલવાની વ્યવસ્થા છે. બંને પ્રકારના પ્લાન્ટ માટે લાઇસન્સ ટુ યુઝ સર્ટિફિકેટની માન્યતા એક વર્ષ માટે રહેશે અને તેની સમયમર્યાદા પૂરી થવાના 30 દિવસ પહેલાં નવી અરજી કરવી રહેશે.
હાલમાં કોર્પોરેશનની હદમાં ચાલુ RMC પ્લાન્ટોએ માર્ગદર્શિકા જાહેર થયા પછી 60 દિવસની અંદર અરજી કરવાની રહેશે. ટાઉન પ્લાનિંગ કમિટીની સ્થિતિ અને હાલના પ્લાન્ટ ટાઉન પ્લાનિંગ કમિટીના ચેરમેને જણાવ્યું કે અગાઉ કોર્પોરેશન પાસે RMC પ્લાન્ટ માટે સ્પષ્ટ નીતિ નહોતી અને હવે પોલિસી તૈયાર કરવામાં આવી છે.
કોર્પોરેશનની હદમાં હાલ આશરે 19 RMC પ્લાન્ટ કાર્યરત છે. હવાના પ્રદૂષણ અને નવી પોલિસીના અસર અંગે ચેરમેન તરફથી સ્પષ્ટ જવાબ મળ્યો નહોતો. બોર્ડમાં પણ શિયાળી સીઝન પહેલાં મંજૂરી મળી શકશે તેવા સંદેશનાં અફવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
હવામાન અને હવાની ગુણવત્તા અંગેના આંકડા આ વર્ષે 2026માં શહેરમાં એકપણ દિવસ હવા શુદ્ધ રહી નથી. વર્ષના 286 દિવસ દરમિયાન એક્યુએઆઈ (AQI) 72થી 168 વચ્ચે નોંધાયું હતું. વર્ષમાંથી 179 દિવસ હવા “મોડરેટ” રહી, 60 દિવસ “ખરાબ”, 44 દિવસ “અનહેલ્ધી” અને 2 દિવસ સૌથી ખરાબ કેટેગરીમાં નોંધાયા હતા.
શિયાળાની સિઝનમાં હવાની ગુણવત્તા સૌથી અસરગ્રસ્ત રહી અને જાન્યુઆરીમાં હવા સૌથી ખરાબ નોંધાઇ હતી. ભારે વાહनोंના સંબંધી અકસ્માતો સોર્સ અનુસાર, વર્ષ 2021થી જુલાઈ 2026 સુધીના સાડા પાંચ વર્ષમાં શહેરમાં ભારે વાહनों દ્વારા કુલ 521 માર્ગ અકસ્માત નોંધાયા, જેમાં 270 નાગરિકોનું મૃત્યુ થયું અને 182 લોકો કાયમી ખોડખાંપણ કે ગંભીર ઇજાનો ભોગ બન્યા.
વિભાગવાર માહિતી મુજબ: ડમ્પરો દ્વારા 241 અકસ્માત નોંધાયા; તેમાં 131 લોકોના મોત, 82 ગંભીર ઇજાઓ અને 28 સામાન્ય ઇજાઓ નોંધાઈ. વર્ષ 2023માં ડમ્પરો દ્વારા 37 લોકોનું મરણ નોંધાયું હતું. માલવાહક ટ્રકો દ્વારા 212 અકસ્માત નોંધાયા, જેમાં 106 લોકોનાં મૃત્યુ અને 74 ગંભીર ઇજાઓ નોંધાઈ. બાંધકામ માટે સિમેન્ટ પહોંચાડતાં રેડી મિક્સ કોન્ક્રીટ મિક્સર વાહનો દ્વારા 68 અકસ્માત નોંધાયા, જેમાં 33 જીવલેણ, 26 ગંભીર અને 9 સામાન્ય ઇજાઓનો સમાવેશ થાય છે.