રિટેલ મોંઘવારીનો ઉછાળો
દેશમાં છૂટક મોંઘવારી ઓક્ટોબરમાં વધીને 6.09% પર પહોંચી ગઈ છે. સપ્ટેમ્બરમાં આ દર 5.54% હતો અને મહિને 0.55%નો વધારો નોંધાયો છે. મોંઘવારીમાં તાજેતરની ઉછાળો ખાસ કરીને ખોરાક અને ડેરી પ્રોડક્ટ્સ, ડુંગળી-લસણ, ઈંડા જેવા રોજિંદા વસ્તુઓના ભાવ વધવાથી થયો છે અને RBI દ્વારા નક્કી કરેલી ઉપરની મર્યાદા 6% વટાઈ ગઈ છે.
ખોરાકના ભાવમાં વધારો
ઓક્ટોબર 2026માં રિટેલ મોંઘવારીનો પરિચય અહેવાલ અનુસાર, ઑક્ટોબરમાં કન્ઝ્યુમર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (CPI) આધારિત છૂટક મોંઘવારી વર્ષ-પ્રતિ-વર્ષ સરખામણીમાં 6.09% નોંધાઈ છે. દેશમાં છૂટક મોંઘવારી સતત 12મા મહિને વધતી જોવા મળી છે. સપ્ટેમ્બર સાથે તુલનામાં મોંઘવારીમાં 0.55%નો ઉછાળો આવ્યો છે.
ખોરાક અને ફૂડ પ્રોડક્ટ્સનો પ્રભાવ ઓક્ટોબરમાં ખાદ્યપદાર્થો ઇનલુન્સમમહત્વપૂર્ણ રહ્યા અને ખાદ્ય મોંઘવારી 8.94% પર પહોંચી ગઈ છે, જ્યારે સપ્ટેમ્બરમાં તે 7.74% હતી. અહેવાલમાં ડેરી પ્રોડક્ટ્સ, ડુંગળી, લસણ અને આદુ જેવા રોજિંદા ઉત્પાદનોના ભાવ વધવાનું મુખ્ય કારણ ગણવામાં આવ્યું છે.
શહેરી અને ગ્રામ્ય મોંઘવારી
સાથે જ મધ્ય પૂર્વમાં તણાવના કારણે કાચા તેલની કિંમતો ઉમેરો મુકતા, મોંઘવારી પ્રેશર વધ્યો હોવાનું પણ નોંધાયું છે. શહેરી અને ગ્રામ્ય મોંઘવારીનો ફેરફાર આંકડા પ્રમાણે શહેરી મોંઘવારી સપ્ટેમ્બર કરતાં વધીને 4.88%થી 5.41% પર પહોંચી ગઈ છે. ગ્રામ્ય મોંઘવારી પણ વધેલી અને તે 6.08%થી વધીને 6.63%onni ગઇ છે.
અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ખાદ્ય અને પીણાની વસ્તુઓ CPI બાસ્કેટમાં આશરે 40%નો ભાગ ધરાવે છે, જે ખાદ્યભાવમાં ફેરફારનો કુલ મોંઘવારી પર સીધો પ્રભાવ ઊભો કરે છે. તે જ અનુરુપે, શહેરોની બાસ્કેટમાં ખોરાકનો હિસ્સો લગભગ 36% છે, જેના કારણે ખોરાકની કિંમતોનો અસર શહેરોમાં ગામડાની તુલનામાં ઓછો દેખાય છે.
RBI ની મર્યાદા
RBI ની મર્યાદા અને પછાડીનો ઇતિહાસ RBI ઇચ્છે છે કે મોંઘવારીનું લક્ષ્ય નજીક-નજરે 4% legyen અને માટે ઉપરની મર્યાદા તરીકે 6% નક્કી કરી છે. ઓક્ટોબરના આ આંકડાએ તે ઉપરની મર્યાદા વટાવી દીધી છે. પહેલાં ઑક્ટોબર 2024માં છૂટક મોંઘવારી જૂની CPI શ્રેણી (બેઝ વર્ષ 2012) પ્રમાણે 6.2% સુધી પહોંચી હતી.
વર્તમાન નોંધ મુજબ, ઑક્ટોબર 2026માં નવી કેટેગરીના આધારે રિટેલ મોંઘવારી પહેલીવાર RBI ની 6% ઉપર પહોંચી છે. 6.09%નો અર્થ શું છે? આ આંકડો વર્ષ-દર-વર્ષ (Year-on-Year) સરખામણી દર્શાવે છે — ઓક્ટોબર 2026ની તુલના ઓક્ટોબર 2025 સાથે. CPI વિવિધ સામાન્ય વસ્તુઓની કિંમતનો સરેરાશ છે; તેમાં કેટલીક વસ્તુઓની કિંમતો ઉછીળી હોય શકે અને કેટલીક ઘટી હોય શકે. સરવાળે જીવન ખર્ચમાં સરેરાશ 6.09%નો વધારો નોંધાયો છે. સારો ઉદાહરણ આપતા અહેવાલ મુજબ ₹100ની વસ્તુ હવે લગભગ ₹106.09 પર પહોંચી ગઈ છે.
મોંઘવારી કેમ વધે-ઘટે?
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે મોંઘવારીનો ફેરફાર માગ અને પુરવઠાના સંતુલન પર નિર્ભર હોય છે: માંગ વધારે અને પુરવઠો સીમિત હોય તો કિંમતો વધે છે; જો માંગ ઘટે અથવા પુરવઠો વધે તો કિંમતો ઘટી શકે છે.