પ્યૂ રિપોર્ટ 2035: ઇસ્લામ ધર્મનો ઉછાળો
અમેરિકાના પ્રતિષ્ઠિત પ્યૂ રિસર્ચ સેન્ટરે 18 નવેમ્બર 2026ના રોજ પ્રકાશિત રિપોર્ટ અનુસાર, વર્તમાન જન્મદર અને પ્રજનનના ધારાઓને ધ્યાનમાં લઇને પ્યૂ રિપોર્ટ 2035 સુધી ઇસ્લામ ધર્મ ખ્રિસ્તી ધર્મને પાછળ છોડી ને દુનિયાનું સૌથી મોટું ધાર્મિક સમુદાય બની શકે છે. રિપોર્ટમાં વિશ્વ અને ભારતની ડેમોગ્રાફિક સ્થિતિને લગતી અનેક વિગતો ઉપલબ્ધ કરાવી છે, જેમાં ઇન્ડિયન રાજ્ય અને શહેરો જેવા ગુજરાતની સ્થિતિ ખાસ ઉલ્લેખણીય છે.
પ્યૂ રિપોર્ટના મુખ્ય તારણો મુજબ 2020થી 2070 વચ્ચે વિશ્વમાં મુસ્લિમ વસ્તી 80% વધીને 3.64 અબજ સુધી પહોંચશે અને આખા વિશ્વની વસ્તીનો 36% હશે. આ સાથે ખ્રિસ્તી વસ્તી 30% વધી 2.96 અબજ અને દુનિયાની વસ્તીનું 29% રહેશે. ગ્લોબલ લેવલે મુસ્લિમ મહિલાઓનો સરેરાશ પ્રજનન દર 3.1 છે, હિંદુઓનો 1.9 અને ખ્રિસ્તીઓનો 2.5 છે.
પાકિસ્તાનનો ઉછાળો
પ્યૂનો અંદાજ છે કે 2070 સુધી પાકિસ્તાનમાં લગભગ 46.1 કરોડ મુસ્લિમ રહેશે અને તે ઇન્ડોનેશિયાને પાછળ ફેંકી દુનિયાનો સૌથી મોટો મુસ્લિમ દેશ બની શકે છે. ભારતમાં જન્મદરની દ્રૂષ્ટિમાં, 1950માં એવરેજ પ્રજનન દર એક મહિલાના માટે લગભગ 5.91 હતો; 2024માં આ દર 68% ઘટીને 1.9 પર આવી ગયો છે.
આર્થિક અને સામાજિક કારણો પેટ્રોલેક્શનમાં અને સર્વેમાં શોધાયેલ મુખ્ય કારણો પૈકી આર્થિક ભાર મુખ્ય છે. શહેરમાં એક બાળકને જન્મથી 18 વર્ષ સુધી સારી ખાનગી શાળા અને મધ્યમ વર્ગની જીવનશૈલી સાથે ઉછેરવાનો ખર્ચ અંદાજે 40 લાખથી 45 લાખ સુધી પહોંચ્યો છે. UNFPAના સર્વે અનુસાર ભારતીય યુવાનોમાં 40% ને નાણાકીય મર્યાદા, 22% ને મોંઘા ઘર, 21% ને નોકરીની અસુરક્ષા અને 18% ને સસ્તા ચાઈલ્ડકેરની કમી હોવાથી વધુ બાળક કરવાની ઇચ્છા હોવા છતાં તે અટકે છે.
નીતિગત પગલાં
મધ્ય પ્રદેશ સરકારે 18 નવેમ્બર 2026ના રોજ સરકારી નોકરી માટેનો 25 વર્ષ જૂનો બે બાળકોનો નિયંત્રણ હટાવ્યો છે, એટલે હવે ત્રણ અથવા વધુ બાળકો હોવા છતાં સરકારી નોકરી મેળવવામાં અડક નહીં રહેશે. આ સાથે આંધ્ર પ્રદેશ, તેલંગાણા અને રાજસ્થાન જેવા રાજ્યોએ લોકલ ઇલેક્શન્સ માટે બે બાળકોની શરત હટાવી છે.
ડેમોગ્રાફિક મોમેન્ટમ, રાજનીતિ અને ભાવિ જોખમો હાલ પ્રજનન દર 1.9 હોવા છતાં ડેમોગ્રાફિક મોમેન્ટમને કારણે વસ્તી થોડા સમય સુધી વધતી રહી શકે છે. 1980થી 2000 વચ્ચે જન્મેલી મોટી યુવા પેઢી હાલમાં માતા‑પિતા બની રહી છે, જેના કારણે ભારતની વસ્તી 2060 સુધી વધીને 170 કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે અને બાદમાં ફરી ઘટવા શરૂ થશે.
રિપોર્ટમાં વધુ વિસ્તૃત અને મુલ્યવાન સુધારણાઓ તરીકે સસ્તું શિક્ષણ, સસ્તું આવાસ, મહિલા‑મૈત્રીપૂર્ણ રોજગાર અને મજબૂત પેન્શન સિસ્ટમ જેવી બેઝીક પ્રોચલનાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.