ન્યૂ મુરબ્બા પ્રોજેક્ટ
સાઉદી અરેબિયાના રિયાધમાં વિકાસ પામતો ન્યૂ મુરબ્બા ડાઉનટાઉન પ્રોજેક્ટ તેની ભવ્યતા અને આધુનિક સુવિધાઓ માટે ઓળખાયું છે. પ્રોજેક્ટના કેન્દ્રિય આઇકોનિક માળખા ‘ધ મુકાબ’ સહિત આ વિસ્તાર આશરે 14 મિલિયન ચોરસ મીટરથી વધુ ક્ષેત્રફળમાં વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે અને સત્તાવાર માહિતીએ જણાવ્યું છે કે અહીં 90,000થી વધુ રહેણાંક યુનિટો અને 2.8 લાખથી વધુ રહેવાસીઓ માટે વ્યવસ્થા કરવાની યોજના છે.
સત્તાવાર પ્રેઝન્ટેશન મુજબ અહીં દર વર્ષે લાખો મુલાકાતીઓને આકર્ષવાની ક્ષમતા વિકસાવવાનો હેતુ છે. પ્રોજેક્ટની શરૂઆત અને માસ્ટરપ્લાન સાઉદી ક્રાઉન પ્રિંસ મોહમ્મદ બિન સલમાને 2023માં ન્યૂ મુરબ્બા પ્રોજેક્ટની જાહેરાત કરી હતી. માપદંડ મુજબ પ્રોજેક્ટમાં હોટેલ, રિટેલ, ઓફિસ, મનોરંજન અને સામુદાયિક સુવિધાઓ સાથે ગ્રીન સ્પેસ, ચાલવા માટેના રસ્તા, જાહેર પરિવહન અને મેટ્રો કનેક્ટિવિટી માસ્ટરપ્લાનનો ભાગ હશે.
ધ મુકાબ
મુકાબ: માળખું અને ભીતરનું આયોજન ન્યૂ મુરબ્બાના કેન્દ્રમાં સૌથી ચર્ચિત માળખું ‘ધ મુકાબ’ છે — એક ક્યુબ આકારની ઇમારત જેની ઊંચાઈ, પહોળાઈ અને લંબાઈ દરેક આશરે 400 મીટર રાખવાની યોજના છે. સત્તાવાર ડિઝાઇન મુજબ મુકાબની અંદર 20 લાખ ચોરસ મીટરથી વધુ ફ્લોર સ્પેસ વિકસાવવા કલ્પના કરવામાં આવી છે. બહારની રચનામાં નજ્દી આર્કિટેક્ચરલ પરંપરાના પ્રભાવ સાથે જટિલ પેટર્ન અને ભવ્ય ફસાડનો સમાવેશ કરવાનો ઉદ્દેશ છે.
મુકાબની અંદર હોટેલ, રિટેલ, સાંસ્કૃતિક સ્થળો, મનોરંજન અને કોમર્શિયલ સ્પેસ તેમજ સેન્ટ્રલ ટાવર, ગ્રાન્ડ ટર્મિનલ, કોર્નર ટાવર્સ, ડોમ અને રૂફટોપ જેવા વિવિધ ભાગોનો સમાવેશ કરવાની યોજના જણાવવામાં આવી છે. સત્તાવાર માહિતી અનુસાર મુલાકાતીઓને ઇમર્સિવ અનુભવ આપવા માટે AI, રોબોટિક્સ અને હોલોગ્રાફિક પ્રોજેક્શન જેવી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે.
નેમતે બાંધકામ પ્રગતિ અને 2026ની સ્થિતિ આ પ્રોજેક્ટના શરૂઆતના તબક્કામાં સાઇટ ડેવલપમેન્ટનું નોંધપાત્ર કાર્ય પૂર્વે પૂરું થયું હતું. ન્યૂ મુરબ્બાએ ઓક્ટોબર 2024માં જણાવ્યું હતું કે મુકાબ અને આસપાસના પોડિયમ વિસ્તારમાં 10 મિલિયન ક્યુબિક મીટરથી વધુ માટીનું ખોદકામ પૂર્ણ થયેલું છે અને ખોદકામનું લગભગ 86 ટકા કામ પૂરું થઈ ચૂક્યું હતું.
જાન્યુઆરી 2026માં મુકાબના મુખ્ય બાંધકામને સ્થગિત કરીને પ્રોજેક્ટની નાણાકીય તથા વ્યવહારિક શક્યતાનું પુનર્મૂલ્યાંકન શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. અહેવાલોમાં જણાવાયું છે કે ન્યૂ મુરબ્બાના આસપાસની ડિસ્ટ્રિક્ટના વિકાસ અને અન્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સંબંધિત કામો યથાવત્ આગળ વધારવાની યોજના છે, છતાં મુખ્ય મુકાબ બાંધકામ પર કાર્ય સ્થગિત થયેલું છે.
આર્થિક અંદાજ, સમયસીમા અને વ્યવસ્થાપન NDTV દ્વારા ઉલ્લેખિત કન્સલ્ટન્સી Knight Frankના અંદાજ મુજબ સમગ્ર ન્યૂ મુરબ્બા પ્રોજેક્ટની કિંમત આશરે 50 અબજ ડોલર છે; આ આંકડો સમગ્ર ડેવલપમેન્ટ માટેનો કુલ અંદાજ છે અને તેને માત્ર મુકાબની બાંધકામ કિંમત તરીકે જોવું યોગ્ય નહીં હોઈ શકે. શરૂઆતમાં પ્રોજેક્ટને 2030ની આસપાસ પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્ય વ્યક્ત કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ 2026માં પ્રગટ થયેલી અહેવાલો અનુસાર હમણાં સમગ્ર પ્રોજેક્ટની સમયસીમા લગભગ 2040 સુધી લંબાવવાની દિશામાં છે.
અહેવાલોમાં સુચવવામાં આવ્યું છે કે ફાઇનાન્સિંગ, પ્રોજેક્ટની વિશાળતા, ખર્ચ અને સાઉદી અરેબિયાના અન્ય મેગા પ્રોજેક્ટ્સની પ્રાથમિકતાઓ વચ્ચે સંતુલન સાધવાની જરૂરિયાતને કારણે ગતિમાં ફેરફાર થયો છે. આ સાથે પ્રોજેક્ટના પ્રબંધનમાં પણ ફેરફાર થયા હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે: 2026માં માઇકલ ડાઇકની જગ્યાએ સાબાહ બરાકતને કાર્યકારી CEO તરીકે જવાબદારી સોંપવામાં આવી હોવાનું રિપોર્ટ્સમાં જણાવાયું છે.
ન્યૂ મુરબ્બા સાઉદી આરબિયાની Vision 2030નો ભાગ છે, જે અંતર્ગત દેશ પોતાની અર્થવ્યવસ્થાને તેલ પરની નિર્ભરતાથી દૂર કરીને પ્રવાસન, રિયલ એસ્ટેટ, મનોરંજન અને ટેક્નોલોજીમાં વૈશ્વિક રોકાણ આકર્ષવા માગે છે. જો પ્રોજેક્ટની મૂળ કલ્પનાઓ અનુસાર અમલ થાય તો રિયાધના શહેરી લેન્ડસ્કેપમાં મોટો ફેરફાર આવી શકે છે, પણ હાલ તેને અત્યંત મહત્ત્વાકાંક્ષી પરંતુ વિકાસ હેઠળની શહેરી યોજના તરીકે જ જોવું યોગ્ય રહેશે.