નેપાળમાં આવેલા અચાનક અને વિનાશક પૂરના કારણે અનેક વિસ્તારોમાં ભારે જાનહાનિ અને નુકસાન થયું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય અહેવાલો અનુસાર મોટી સંખ્યામાં લોકો મૃત્યુ પામ્યા છે અને હજારો લોકો લાપતા છે; બચાવ કામગીરી ચાલુ હોવાને કારણે મૃત્યુઆંક અને લાપતા લોકોની સંખ્યા સતત પરિવર્તિત થઈ રહી છે. આવી પરિસ્થિતિમાં અજાણ્યા અને લાપતા મૃતદેહોની વૈજ્ઞાનિક ઓળખ કરવી માર્ગદર્શનરૂપ અને સાંવેદનશીલ કામ બની ગયું છે.
આ માટે ગાંધીનગર સ્થિત NFSUમાંથી 10 સભ્યોની ફોરેન્સિક ટીમ નેપાળ મોકલવામાં આવી છે. ટીમનું મિશન અને કાર્યવિગત ઉપલબ્ધ અહેવાલો અનુસાર NFSUની આ 10 સભ્યોની ટીમનું મુખ્ય કાર્ય DNA સેમ્પલ એકત્રિત કરવું, નમૂનાઓનું પરીક્ષણ કરવાની પ્રક્રિયા અને ઉપલબ્ધ રેફરન્સ નમૂનાઓ સાથે સરખામણી કરવામાં મદદ કરવાનો છે.
NFSUની ટીમનું નેતૃત્વ
અહેવાલોમાં જણાવાયું છે કે આ મિશનનું નેતૃત્વ NFSUના સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ ઇન DNA ફોરેન્સિક્સ સાથે સંકળાયેલા ડૉ. ભાર્ગવ પટેલ કરી રહ્યા છે. પ્રાથમિક અહેવાલોમાં “10 ટીમો” તરીકે ઉલ્લેખ આવ્યો હતો, પરંતુ વિશ્વસનીય અહેવાલો મુજબ ગાંધીનગરથી 10 સભ્યોની વિશેષ ફોરેન્સિક ટીમનેપાળ મોકલવામાં આવી છે.
ટીમ આધુનિક DNA ફોરેન્સિક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને ઓળખ પ્રક્રિયાને ઝડપી અને વૈજ્ઞાનિક રીતે આગળ વધારવામાં સહાયરૂપ રહેશે. DNA ફોરેન્સિક્સની ભૂમિકા ભંગેલા માળખા, કાદવ અને પાણીના પ્રવાહને કારણે ઘણીવાર મૃતદેહોની બાહ્ય ઓળખ શક્ય રહેતી નથી. આવી સ્થિતિમાં DNA ફોરેન્સિક્સ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થાય છે: મૃતદેહમાંથી મેળવેલા જૈવિક નમૂનાઓની સરખામણી પરિવારજનો અથવા અન્ય ઉપલબ્ધ રેફરન્સ નમૂનાઓ સાથે કરી ઓળખની પુષ્ટિ થઈ શકે છે.
અહેવાલોમાં જણાવાયું છે કે યોગ્ય વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા અને સક્ષમ પરિચાલન બાદ ઓળખની પુષ્ટિ થતા મૃતદેહ પરિવારજનોને સોંપવાની વ્યવસ્થા સરળ અને વ્યવસ્થિત રીતે કરી શકાય છે.
આ પણ વાંચો: પશ્ચિમ બંગાળ: ભારત-બાંગ્લાદેશ સરહદ પર تقریبે 25 કરોડનું સોનું જપ્ત, મહિલા તસ્કરની કરાઈ ધરપકડ. આ પણ વાંચો: લુધિયાણામાં ISI માટે જાસૂસી: 22 વર્ષીય દુકાનદાર રછપાલ સિંહને ધરપકડ. આ પણ વાંચો: લખનૌમાં હિન્દુવાદી નેતા ધીન્દ્ર પ્રતાપ સિંહને ગોળી મારી હત્યા, મૃતદેહ નહેરમાંથી મળ્યો.
સ્થાનિક પડકારો અને સિંકરણની જરૂરિયાત અહેવાલો અનુસાર નેપાળના પર્વતીય અને દુર્ગમ વિસ્તારોમાં માર્ગો, પુલ અને અન્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું નુકસાન થયું છે, જેના કારણે રાહત અને શોધકાર્ય અને ઓળખ કાર્ય વધુ જટિલ બની ગયું છે. હેલિકોપ્ટર અને અન્ય વિશેષ સાધનોની મદદથી અસરગ્રસ્ત વિસ્તારો સુધી પહોંચવાના પ્રયત્નો ચાલી રહ્યા છે, પરંતુ કાટમાળ અને પાણીના પ્રવાહને કારણે શોધખોળ મુશ્કેલ બની છે.
આ પરિસ્થિતિમાં NFSUની ટીમને સ્થાનિક તંત્ર, તબીબી ટીમો, બચાવ દળો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહાય સંસ્થાઓ સાથે નજીકથી સંકલન કરવું પડશે. મૃતદેહોની યોગ્ય નોંધણી, નમૂનાઓનું સુરક્ષિત સંગ્રહ અને વૈજ્ઞાનિક પ્રમાણભૂત સરખામણી જેવી પ્રક્રિયાઓ ખૂબ જ સાવધાની અને નિયમિત રીતે હાથ ધરવી જરૂરી રહેશે.
ભારતીય સહાય અને આગળની નજર અહેવાલો પ્રમાણે NFSUની ટીમની આ કામગીરી ભારતના વિદેશ મંત્રાલય અને ગૃહ મંત્રાલયના માર્ગદર્શન હેઠળ કરવામાં આવી રહી છે. Gandhiનગરની NFSU ફોરેન્સિક સૂચના, તપાસ અને સંશોધનના ક્ષેત્રમાં કાર્યરત રાષ્ટ્રીય સ્તરની સંસ્થા છે અને તેની વૈજ્ઞાનિક ક્ષમતા આ પ્રકારની આપત્તિ પર અસરકારક સહાય આપવા માટે ઉપયોગી ઠરી રહી છે.
નેપાળની આ દુર્ઘટનામાં લાપતા અને તેમના પરિવારો માટે મૃતદેહોની ઓળખ અને નોંધણી જેવી પ્રક્રિયા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આગામી દિવસોમાં NFSUની ટીમની કામગીરી અને DNA ફોરેન્સિક્સ દ્વારા કેટલા મૃતકોની ઓળખ શક્ય બને છે તે પર નજર રાખવામાં આવશે.