મેક્વેરી યુનિવર્સિટીમાં AI ચેટબોટ Virtual Peer
ઓસ્ટ્રેલિયાની મેક્વેરી યુનિવર્સિટીએ સાઇકોલોજીના બે ફરજિયાત યુનિટ્સ માટે 2026 દરમ્યાન ઓનલાઇન અભ્યાસ માડેલ અપનાવ્યો છે અને તેમાં AI આધારિત ચેટબોટ Virtual Peerને સાપ્તાહિક અભ્યાસ પ્રક્રિયાના મહત્વપૂર્ણ ભાગ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. હવે પરંપરાગત સાપ્તાહિક Zoom ટ્યુટોરીયલ્સની જગ્યાએ વિડિયો, ક્વિઝ અને ચેટબોટ આધારિત પ્રવૃત્તિઓ પણ આપવામાં આવી રહી છે, પરંતુ યુનિવર્સિટીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ પગલાને શિક્ષકોનું સંપૂર્ણ વિકલ્પ તરીકે જોવાં યોગ્ય નથી.
Virtual Peer કેવી રીતે કાર્ય કરે છે?
અહેવાલો મુજબ, Virtual Peer એ એક AI ચેટબોટ છે જે વિદ્યાર્થીઓ સાથે સંવાદ દ્વારા પ્રશ્નો પૂછે છે અને વિવિધ પરિસ્થિતિઓ આધારિત અભ્યાસપ્રવૃત્તિઓમાં માર્ગદર્શન આપે છે. તેની યોજના વિદ્યાર્થીઓને વિષયો પર સક્રિય રીતે વિચારવા અને જવાબ આપવા પ્રોત્સાહિત કરવા માટે કરવામાં આવી છે. મૂલ્યાંકન અને ઉપલબ્ધતા અહેવાલો દર્શાવે છે કે Virtual Peer સાથેની પ્રવૃત્તિઓ અત્યંત વૈકલ્પિક રાખવામાં આવી છે અને વિદ્યાર્થીઓના મૂલ્યાંકન માટે અલગ રિસર્ચ અસાઇનમેન્ટ્સ અને પરીક્ષાઓ લેવામાં આવે છે. એટલે ચેટબોટ સાથેની ચર્ચા સીધી રીતે પરીક્ષાનું એકમાત્ર આધાર નથી બનાવવામાં આવી છે.
વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષણવિદોની ચિંતાઓ
કઈ વિદ્યાર્થીઓ અને કેટલાક શિક્ષણવિદો ચિંતા આવી વ્યક્ત કરે છે કે સાઇકોલોજી જેવા વિષયમાં માનવીય ચર્ચા, વ્યક્તિગત માર્ગદર્શન અને સહપાઠીઓ સાથેનો સંવાદ મહત્વનો હોય છે અને તેની ઘટતી ઉપલબ્ધતા શિક્ષણની ગુણવત્તા અને વિદ્યાર્થી અનુભવ પર અસર કરી શકે છે. ઉચ્ચ શિક્ષણમાં AIના વધતા ઉપયોગને કારણે શિક્ષકોમાં રોજગારી અને કામના સ્વરૂપ વિશે પણ ચિંગતા ઉઠી રહી છે.
યુનિવર્સિટીની આગળની યોજના
યુનિવર્સિટીના નિવેદન અને આગળની યોજના પ્રારંભિક અહેવાલોમાં એવું દાવો થયો હતો કે પરંપરાગત ક્લાસરૂમ શિક્ષણને AIથી બદલી દેવામાં આવ્યું છે, પરંતુ મેક્વેરી યુનિવર્સિટીએ આ દાવાને નકારીને જણાવ્યું છે કે Virtual Peer શિક્ષણને બદલી નથી રહ્યો અને તે મુખ્યત્વે અભ્યાસ પ્રક્રિયાને ટેકો આપવા માટેનો સાધન છે. યુનિવર્સિટીએ 2027થી ફરીથી સામસામે શિક્ષણનો વિકલ્પ લાવવા અને અલગ સેમેસ્ટરમાં ઓનલાઇન તથા ઓફલાઈન ફોર્મેટ બંને ઉપલબ્ધ કરાવવાની શક્યતા પર વિચારણા કરવાની યોજના જાહેર કરી છે.
AIના લાભો અને મર્યાદાઓ
અહેવાલોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે AI મોડેલ વિદ્યાર્થીઓને ઝડપી મદદ, વ્યક્તિગત ગતિ પ્રમાણે અભ્યાસની સુવિધા અને દિવસ રાત ઉપલબ્ધતા આપી શકે છે. જોકે યુનિવર્સિટીના પણ કહેવા પ્રમાણે શિક્ષકની ભૂમિકા માત્ર માહિતી આપવી નથી — તે વિદ્યાર્થીની સમજણ, ભાવનાત્મક સ્થિતિ અને ચર્ચાની ગુણવત્તાને પણ અસરરૂપ છે અને AI તે તમામ પાસાં કેટલું સમજાવી શકે તે હજુ ચર્ચાનો વિષય છે.
ઓસ્ટ્રેલિયામાં અન્ય યુનિવર્સિટીઓમાં અને વૈશ્વિક સ્તરે પણ AIના સંયુક્ત ઉપયોગ અને તેના પરિણામ વિશે ચર્ચા ચાલી રહી છે; ભારતની કેટલીક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં પણ AI ટૂલ્સ અને સ્માર્ટ લર્નિંગ પ્લેટફોર્મનો વધારો નોંધાયો છે. યુનિવર્સિટીની માર્ગદર્શિકાઓ મુજબ વિદ્યાર્થીઓને AIનો જવાબદાર અને નૈતિક ઉપયોગ શીખવવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. કેટલીક પરીક્ષાઓમાં ટેકનોલોજીના ઉપયોગ પર નિયંત્રણ રાખવામાં આવે છે અને કેટલીક પ્રવૃત્તિઓમાં AI નો અનુમોદિત ઉપયોગ છે, જે દર્શાવે છે કે AI હવે ઉચ્ચ શિક્ષણનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની રહ્યું છે પરંતુ દરેક શૈક્ષણિક કાર્ય માટે આ પરીયોગ સમાન રીતે લાગુ નથી.
વિશ્વ સ્તરે બદલાતા પરિપ્રેક્ષ્યમાં, મેક્વેરી યુનિવર્સિટીમાં કરવામાં આવેલું આ પ્રયોગ AIની ક્ષમતા અને મર્યાદા બંનેને સમજીને આગળની શિક્ષણની નીતિ નિર્માણ માટે મહત્વપૂર્ણ કેસ સ્ટડી તરીકે જોવામાં આવી શકે છે.