ઈરાનમાં પેટ્રોલની કિંમત
તેહરાન: પશ્ચિમ એશિયાનું રાજકીય તણાવ અને યુદ્ધની અસર છતાં ઈરાનમાં લોકલ પેટ્રોલની કિંમત આંતરરાષ્ટ્રીય સરખામણીએ ખૂબ જ નીચી દેખાય છે. અહેવાલ મુજબ તે મુખ્યત્વે સરકારી સબસિડી અને ત્રણ-સ્તરીય ફ્યુઅલ પ્રાઇસિંગ સિસ્ટમના કારણે છે, પરંતુ આ દર દરેક ગ્રાહક માટે એકસરખા નથી.
ફ્યુઅલ કાર્ડ અને ત્રણ-સ્તરીય પ્રાઇસિંગ અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ઈરાનમાં વાહનચાલકોને સરકારી ફ્યુઅલ કાર્ડ આપવામાં આવે છે અને તે મારફતે માસિક ખપત અને કોટા પર નિયંત્રણ રાખવામાં આવે છે. પહેલા કોટા માટે સૌથી નીચો દર લાગુ પડે છે અને કોટા પૂરી થતાં કે વધતા વખત higher ટેરિફ લાગુ થાય છે.
અહેવાલ અનુસાર પ્રથમ 60 લિટર માટે દર 15,000 ઇરાની રિયાલ પ્રતિ લિટર છે, જ્યારે પાછળની નિર્ધારિત કોટા માટે દર 30,000 રિયાલ પ્રતિ લિટર લાગુ થાય છે. ત્રીજા ટેરિફમાં તાજેતરનો વધારો સરકારી મીડિયા અહેવાલનો હવાલો આપતા અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ત્રીજા ટેરિફનો દર અગાઉના 50,000 રિયાલથી વધારીને 100,000 રિયાલ પ્રતિ લિટર કરવામાં આવ્યો છે. આ ફેરફારની તારીખ તરીકે અહેવાલમાં 8 સપ્ટેમ્બર, 2026 દર્શાવવામાં આવી છે.
અહેવાલ અનુસાર સરકારનો હેતુ સબસિડીનો ખર્ચ ઓછો કરવો અને ઈંધણની તસ્કરી પર કાબૂ લાવવા માટેના પગલાં લેવામાં આવેલાં છે, જ્યારે પહેલા બે કોટાના ભાવમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી જેથી સામાન્ય વાહનચાલકોને પ્રાથમિક રાહત જળવાય રહે.
ભારતીય પ્રવાસીઓનો અનુભવ અને ચલણ રૂપાંતર અહેવાલ મુજબ ઈરાનમાં સસ્તા પેટ્રોલ વિશે વાયરલ થયો એક વીડિયો પણ ચર્ચામાં રહ્યો છે. રોડ ટ્રીપ પર ગયેલા બે ભારતીય પ્રવાસીઓ પાસે સ્થાનિક ફ્યુઅલ કાર્ડ ન હોવાથી પેટ્રોલ પંપના કર્મચારે પોતાના કાર્ડથી તેમની કારમાં 33 લિટર પેટ્રોલ ભરી આપ્યું. ચુકવણી દરમ્યાન ચલણને લઈને ગૂંચવણ ઊભી હતી; અહેવાલ મુજબ 50 લાખ રિયાલની ચૂકવણી બાદ આ રકમ ભારતીય રૂપિયામાં આશરે 270 રૂ જેટલી ગણાવી અને તે મુજબ પેટ્રોલનો દર આશરે 8.18 રૂ પ્રતિ લિટર આવ્યો.
અહેવાલમાં જોરે જણાવાયું છે કે આ અનુભવ સ્થાનિક ફ્યુઅલ કાર્ડ અને લાગુ ટેરિફની વિશિષ્ટ પરિસ્થિતિમાં થયો અને તે દરેક ગ્રાહક માટે એકસરખો દર દર્શાવતો નથી.
સબસિડી અને ઈંધણની તસ્કરી
સસ્તા પેટ્રોલ પાછળના કારણો અને પડકારો અહેવાલ મુજબ ઈરાનમાં પેટ્રોલનો નીચો સ્થાનિક દર માત્ર કુદરતી તેલના ભંડારમાંથી નહીં, પરંતુ મુખ્યત્વે સરકારની ભારે સબસિડી, સ્થાનિક ચલણનું નબળું મૂલ્ય અને લોકોને ફ્યુઅલ વિતરણ પર નિયંત્રણ રાખવાની નીતિથી થાય છે. તેવામાં સ્થાનિક ચલણને વિદેશી ચલણમાં રૂપાંતર કરતા પેટ્રોલ ખૂબ સસ્તું દેખાઈ શકે છે, એટલે માત્ર રૂપાંતર દ્વારા કોઈ દેશની ઈંધણની વાસ્તવિક આર્થિક કિંમત નક્કી કરવી યોગ્ય નથી.
અહેવાલમાં કહેવાયું છે કે સબસિડી કારણે સરકારી ખજાનામાં દર વર્ષે અબજો ડૉલરનો ખર્ચ થાય છે અને પડોશી દેશોમાં સસ્તા ઈંધણની તસ્કરીની સમસ્યા ઊભી થાય છે. ત્રીજા ટેરિફમાં વધારો મુખ્યત્વે સબસિડીનો બોજ ઘટાડવા અને તસ્કરીને નિયંત્રિત કરવા માટેનો પ્રયત્ન છે, પરંતુ તેની લાંબા ગાળાની અસર વિશે અહેવાલમાં કોઈ નિશ્ચિત આગાહી રજૂ કરવામાં આવી નથી.
વૈશ્વિક બજાર અને સ્થાનિક કિંમતો વચ્ચેનો તફાવત અહેવાલમાં નોંધાયેલું છે કે પશ્ચિમ એશિયામાં રાજકીય તણાવ અને હોર્મુઝ વિસ્તાર સાથે જોડાયેલ બનાવઓ વૈશ્વિક કાચા તેલના બજારમાં અસ્થિરતા ઊભી કરી શકે છે, જે ઈંધણના ભાવ પર અસર કરે છે. તેમ છતાં સ્થાનિક પેટ્રોલના દર પર સરકારની નીતિ, સબસિડી અને વિતરણ પદ્ધતિનો મોટો પ્રભાવ હોય છે અને તેથી વૈશ્વિક કાચા તેલની કિંમત અને સ્થાનિક પેટ્રોલ દરની સીધી સરખામણી યોગ્ય નથી.