ઈરાનનો 7 દિવસનો રોડમૅપ
ઈરાનના વિદેશમંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ ન્યૂયોર્કમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા દરમિયાન અમેરિકાને માટે એક 7 દિવસનો રોડમૅપ રજૂ કર્યો હોવાનું ઈરાનના બયાનોએ દર્શાવ્યું છે. ઈરાનનો દાવો છે કે ચોક્કસ શરતો પૂરી થયાં તો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરી ખોલવાની અને ત્યારબાદ વ્યાપક શાંતિ વાટાઘાટ શરૂ કરવાની શક્યતા ઉભી થશે.
તે મુજબ આ દરખાસ્ત સીધી વાતચીતના રૂપમાં ન જઈને મધ્યસ્થીઓ મારફતે amerikane પહોંચાડવામાં આવી છે અને અત્યાર સુધી કોઈ અંતિમ શાંતિ કરાર જાહેર થયેલ નથી. પ્રસ્તાવની મુખ્ય બાબતો અબ્બાસ અરાઘચીના જણાવ્યા મુજબ અને ઉલ્લેખિત અહેવાલો અનુસાર પ્રસ્તાવમાં સામેલ મુખ્ય મુદ્દાઓમાં આ બાબતોનો સમાવેશ થાય છે: વિવાદો ઓછી કરવા માટે વ્યાપક રીતે શત્રુતા રોકવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવી અને તેના માટે 7 દિવસનો સમયગાળો નિર્ધારિત કરવો.
આ સમયગાળાના અંતે, સાતમા દિવસના અંતે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરી ખોલવાની તૈયારી કરવા. હોર્મુઝ ફરી ખોલ્યા પછી ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે વ્યાપક વાટાઘાટ શરૂ કરવાની વાત. આ માળખામાં રિપોર્ટ મુજબ amerikani નૌકાદળની નાકાબંધી દૂર કરવી, ઈરાન પર લાગતા કેટલાક આર્થિક પ્રતિબંધોમાં રાહત અને ફ્રીઝ કરેલી ઈરાની સંપત્તિ વિષે પગલાં લેવામાં આવવાનો સમાવેશ થાય છે.
કેટલાક અહેવાલો પ્રમાણે ફ્રીઝ કરાયેલ સંપત્તિમાંથી આશરે 12 અબજ ડૉલરની મુક્તિનો ઉલ્લેખ પણ થાય છે. મધ્યસ્થીત્વ અને સંદેશાવ્યવહાર મળતી માહિતી અનુસાર પ્રસ્તાવ સીધી રાજદ્વારી વાતચીતનો ભાગ નથી પરંતુ મધ્યસ્થીઓ દ્વારા આપવામાં આવ્યો છે. તાજેતરના અહેવાલોમાં કતારની મધ્યસ્થીથી બંને પક્ષો વચ્ચે સંદેશાવ્યવહાર થયાનો ઉલ્લેખ છે.
રિપોર્ટોમાં જણાવાયું છે કે આ દરખાસ્ત જૂનમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલી એક સમજૂતી મેમોરેન્ડમ (MoU) ની મૂળ દિશા સાથે સંકળાયેલી છે, પરંતુ અમલવારીનો સમયગાળો ટૂંકો રાખવામાં આવ્યો છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની વૈશ્વિક મહત્તા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર્શિયન ગલ્ફ અને ઓમાનની ખાડી વચ્ચે આવેલી એવી સામુદ્રધુની છે જેના દ્વારા વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાનો મોટો હિસ્સો પસાર થાય છે.
રોિટર્સના અહેવાલ મુજબ યુદ્ધ શરૂ થતા પહેલાં વિશ્વના આસપાસ 20 ટકા તેલ પુરવઠાની હિલચાલ આ માર્ગથી થતી હતી. તેથી હોર્મુઝમાં અવરોધ ઊભો થાય તો તેનો અસર માત્ર પ્રદેશીય નહિ પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા બજાર અને શિપિંગ પર પણ પડતી હોય છે.
હાલની સ્થિતિ અને આગળની દિશા અહેવાલો સ્પષ્ટ કરે છે કે હાલનું સાત દિવસનું પ્રસ્તાવ રાજદ્વારી વાટાઘાટ માટેનું માળખું છે, અંતિમ શાંતિ કરાર નહીં. રોઇટર્સ અને અન્ય અહેવાલો મુજબ બંને પક્ષ તબક્કાવાર સમજૂતી અંગે ચર્ચા કરી રહ્યા છે, પરંતુ મહત્વના મુદ્દાઓ પર તેહરાન અને વોશિંગ્ટન વચ્ચે નોંધપાત્ર મતભેદ અસ્તિત્વમાં છે.
અમેરિકાએ વાતચીતની સંભાવના સંપૂર્ણપણે નકારી નથી, છતાં વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે મુખ્ય પ્રશ્નો જેમ કે ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે ખાતરી મેળવવાની આવશ્યકતા અને તે તેલ નિકાસ, નૌકાદળની નાકાબંધી અને ફ્રીઝ કરેલી સંપત્તિ જેવા મુદ્દાઓ પર કયા કૌંને કેટલી રાહત મળશે તે અંગે મોટી વિવિધતાઓ જતી રહે છે. તેથી આ પ્રસ્તાવને અત્યાર માટે વાટાઘાટ માટે રજૂ કરવામાં આવેલનો માળખો ગણવું યોગ્ય રહેશે, અને હોર્મુઝ ચોક્કસ સાત દિવસમાં ખુલશે તેવી કોઈ નિશ્ચિત જાહેરાત હાલ ઉપલબ્ધ નથી.